NIEUWSsmelten IJSMASSA

Groenlands ijs verdwijnt op topsnelheid, mogelijk grotere zeespiegelstijging

21 bergen zo groot als de Mount Everest. Of een vierkant blok ijs van 1 kubieke kilometer, en dat keer 3.800. Zo groot is de totale ijsmassa die sinds 1992 wegsmolt van Groenland, blijkt uit een nieuw overzicht van ruim een kwart eeuw meetgegevens van satellieten en peilbakens op de ijskap zelf.

Onderzoekers bij de Helheim-gletsjer op Groenland. Sinds 2005 werd de gletsjer tien kilometer korter.Beeld AP

Groenland verliest daarmee ongeveer vier keer sneller ijs dan het gemiddelde tempo waarin de ijskap de vorige eeuw verdween. Vooral na 2000 ging het opeens hard. Inmiddels ligt het tempo waarmee de kilometers dikke ijslaag verdwijnt helemaal aan de bovenkant van de verwachtingen van het VN-klimaatpanel het IPCC.

Dat blijkt uit een omvangrijke, nieuwe overzichtsstudie in Nature, waarin in totaal 96 wetenschappers uit 14 landen de laatste inzichten over de ijskap op een rij zetten. Tussen 1992 en 2018 zorgde de smelt voor iets meer dan 1 centimeter zeespiegelstijging wereldwijd, rapporteert het conglomeraat. Als dat zo doorgaat, komt de zeespiegelstijging eind deze eeuw uit op zo’n 67 centimeter, in plaats van de verwachte 60, becijferen de leden van de ‘Ice Sheet Mass Balance Intercomparison Exercise’ (IMBIE).

De Groenlandse ijskap bevat bij elkaar genoeg ijs voor 7,4 meter zeespiegelstijging wereldwijd. Vandaar dat wetenschappers de ijskap nauwlettend volgen, met satellieten en vliegtuigen, peilbakens en door met een ‘huishoudboekje’ bij te houden hoeveel sneeuw er bovenop de ijskap bijkomt en hoeveel massa weer verdwijnt. ‘En eens in de vijf jaar steken we de koppen bij elkaar en levert iedereen zijn meetresultaten in, om te kijken hoe het ermee gaat’, zegt hoogleraar polaire meteorologie Michiel van den Broeke (Universiteit Utrecht).

Vloot van supertankers

Dat Groenland in hoog tempo smelt is ontegenzeggelijk, blijkt uit de in totaal 26 afzonderlijke onderzoeken die het nieuwe overzicht combineert. Begin jaren negentig verloor Groenland zo’n 51 miljard ton ijsmassa per jaar. Inmiddels ligt dat rond de 200 miljard ton, zoiets als een vloot volgeladen supertankers groot genoeg om het IJsselmeer acht maal mee te bedekken. ‘Het gaat het voorstellingsvermogen een beetje te boven’, zegt Van den Broeke. ‘Met een vertaalslag naar Olympische zwembaden red je dit niet meer.’

Opvallend is dat het ijsverlies van jaar tot jaar enorm verschilt: 335 miljard ton rond 2011, amper 100 miljard ton in 2018, en in 1997 kwam er door sneeuwval zelfs massa bij. Dat komt doordat Groenland precies op de grens ligt van polaire en zachtere weersinvloeden, vertelt Van den Broeke. ‘De variabiliteit is enorm. En we verwachten dat die variabiliteit gaat toenemen.’

Belangrijk om alle metingen eens bij elkaar te zetten, reageert satellietonderzoeker Stef Lhermitte (TU Delft), die zelf geen deel uitmaakt van het IMBIE-team. ‘Het bevestigt het beeld dat we al hadden: Groenland is gegaan van een haast stabiele situatie in de jaren negentig naar een sterk massaverlies dat aan de bovenkant van de projecties zit vandaag. En dan geeft dit overzicht een goed overzicht van waar we staan.’

Modellen

De nieuwe studie volgt op een andere belangrijke klimaatontdekking, namelijk dat de temperatuur de afgelopen vijftig jaar ruwweg net zo hard is opgelopen als de klimaatmodellen in de jaren zeventig en tachtig voorspelden. Dat gaat in tegen de aanname van klimaatsceptici, dat klimaatmodellen er maar een slag naar slaan.

Wereldwijd stijgt de zeespiegel momenteel met zo’n 3,2 millimeter per jaar, een fractie sneller dan een kwart eeuw geleden, bracht Delfts satellietonderzoek twee jaar geleden aan het licht. Ongeveer de helft van de stijging komt door smeltwater; de andere helft ontstaat doordat de opwarmende oceanen iets uitzetten.

Vorig jaar ontdekte het ijsteam al dat ook op de kwetsbare westpunt van Antarctica het ijsverlies is versneld, van zo’n 50 miljard ton per jaar begin jaren negentig tot rond de 200 miljard ton vandaag. Dat zal tussen 1992 en 2017 nog eens zo’n 7,6 millimeter zeespiegelstijging hebben toegevoegd, becijferde het IMBIE-team bij die gelegenheid. Liefst 3 millimeter daarvan komt van smelt in de jaren 2012-2017, een bevinding waardoor poolwetenschappers zich steeds meer afvragen of de smelt van dit deel van de ijskap nog wel te remmen is. Dat zou de wereldoceaan op lange termijn 1,2 tot 3,3 meter extra opdrijven.

Massaverlies op Groenland, gemeten volgens verschillende methodes (de gekleurde streepjes). De grijze balkjes geven de onzekerheidsmarges aan.Beeld Nature, IMBIE Consortium

Lees ook over het klimaat:

Klimaatmodellen blijken al vijftig jaar goed te zitten

De computermodellen waarmee wetenschappers de opwarming van de aarde voorspellen, zijn accuraat.Klimaatsceptici zetten vaak vraagtekens bij deze modellen.

Het klimaat, vijftig jaar later: een min of meer hoopgevend bericht uit 2069

Loopt het wel zo mis met het klimaat als het lijkt? Wetenschapsredacteur Maarten Keulemans blikt terug vanuit het jaar 2069.

Hoe Groenland vrucht plukt van de smelt

Klimaatverandering is een ramp voor de wereld. Maar in Groenland zelf pakt de opwarming juist gunstig uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden