'Groene' Robin Hoods doen Gelderse veehouders sidderen

Milieuambtenaar R. van Drunen van Harderwijk gebruikt het woord niet. Maar hij maakt er geen bezwaar tegen als het hem in de mond wordt gelegd....

MAC VAN DINTHER

Van onze verslaggever

Mac van Dinther

ARNHEM

Volkert van der Graaf van de Vereniging Milieu Offensief (VMO) maakt wel ernstig bezwaar tegen het woord chantage. 'Dat suggereert alsof wíí iets illegaals doen en daar beter van worden.' En dat is absoluut niet het geval, benadrukt hij. Als iemand de wet schendt, dan is het de gemeente Harderwijk. En het enige wat er wat hem betreft beter van hoeft te worden, is het milieu.

Het verhaal begint ergens begin jaren tachtig als de gemeente Harderwijk een woonwijk wil neerzetten. Daarvoor moeten enkele veehouders wijken. Een paar bedrijven worden uitgekocht, twee kiezen voor verplaatsing. Een daarvan is een eendenmesterij.

In dezelfde periode, memoreert milieuambtenaar Van Drunen, verandert er nogal wat in de wetgeving. Pluimveehouders zijn begin jaren tachtig niet vergunningplichtig. Die plicht komt pas in 1984 en geldt ook voor het eendenbedrijf. 'Maar omdat ze toch nog maar even op die plek zouden zitten, zeiden wij: laat maar. Voor die korte periode gedogen we je wel.'

Om allerlei redenen, waarvan Van Drunen het fijne ook niet weet, duurt het langer dan verwacht. Intussen worden de regels verder aangescherpt. En als de gemeente begin jaren negentig de eendenmesterij alsnog een vergunning wil geven, is men eigenlijk illegaal bezig, geeft de ambtenaar toe.

'Maar we vonden het niet reëel het bedrijf nu een vergunning te weigeren', aldus Van Drunen.

Op dit punt komt de VMO om de hoek kijken. Volkert van der Graaf en Sjoerd van de Wouw, de twee bestuursleden van de VMO, zijn berucht onder veehouders in Gelderland. De Wageningse milieuactivisten ergeren zich eraan dat veel Veluwse gemeenten gemakkelijk hun oren laten hangen naar veehouders en het niet zo nauw nemen met vergunningen.

Van der Graaf en Van de Wouw werpen zich op als 'groene' Robin Hoods: ze nemen van veehouders om terug te geven aan het milieu. Het duo stroopt vergunningaanvragen af en gaat tegen elke vergunning in beroep waar een luchtje aan zit.

In de loop der jaren groeien zij uit tot fulltime bezwaarmakers, gesubsidieerd door onder meer de Stichting Doen, een van de begunstigden van de Nationale Postcodeloterij. Met hun werk maken zij weinig vrienden onder veehouders en gemeenten. Maar het duo is goed, geven zelfs hun vijanden toe. De twee winnen veel en vaak voor de Raad van State.

Behalve slim en gedreven zijn de beroepsprocedeerders ook praktisch. Veehouders die uitbreidingsplannen gedwarsboomd zien door een beroepsprocedure van de VMO, treden in contact met de vereniging. Herhaaldelijk komt het daarbij tot een transactie. Afgesproken wordt dat de veehouder elders evenveel mestrechten wegkoopt als hij zelf van plan is - al dan niet illegaal - uit te breiden. In ruil daarvoor trekt de VMO haar beroep in.

Van der Graaf: 'Voor de duidelijkheid: wij gaan niet naar hen toe, de veehouders komen naar ons.'

Zo ging het ook met Harderwijk. De gemeente zat gewoon fout, zegt Van der Graaf. 'Iedereen weet dat je een vergunning moet hebben. Dat was een stommiteit.' Harderwijk verliest een schorsingsprocedure bij de Raad van State.

'Maar de voorzitter liet doorschemeren dat hij begrip voor ons had', zegt ambtenaar Van Drunen. 'Hij vroeg ons of we geen mogelijkheden zagen er samen uit te komen.' Harderwijk neemt contact op met de VMO.

De twee partijen sluiten een deal. De gemeente belooft 4800 kilo ammoniakrechten elders op te kopen. In ruil daarvoor trekt de VMO de beroepsprocedure in en kan de vergunning alsnog worden afgegeven.

Wettelijk deugt die nog steeds niet, beaamt Van Drunen. 'Maar ik weet niet hoeveel vergunningen er in Nederland worden geschreven die niet in de haak zijn en nooit voor de Raad van State komen.' De afspraken zijn zwart op wit gezet in een convenant. De gemeente is nu bezig ammoniakrechten te kopen. Dat gaat twee tot vier ton kosten. Een dure grap, beaamt de gemeenteambtenaar. 'Ik kan er niet om lachen.'

Het is voor het eerst dat de VMO een deal sluit met een gemeente - het is tevens de grootste transactie in haar bestaan. Inmiddels is het werk van de vereniging ook tot Den Haag doorgedrongen. Voormalig minister De Boer van VROM heeft de milieuinspectie opdracht gegeven onderzoek te doen naar het verlenen van milieuvergunningen op de Veluwe en de activiteiten van de VMO.

De vereniging heeft Harderwijk lelijk in de tang, zegt Van Drunen zuur. Het alternatief is het bedrijf alsnog uitkopen. En dat is nog duurder. Chantage wil hij het niet noemen 'al kun je het wel zo uitdrukken'.

Van der Graaf wordt kwaad. 'Dat is de omgekeerde wereld. Natuurlijk is dit schunnig. Maar wij bestaan op basis van de fouten die gemeenten maken. Als gemeenten en milieuambtenaren hun werk goed zouden doen, waren wij niet nodig. Dan lagen we gewoon aan het strand.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden