Groenbanken hebben meer geld dan projecten

Het mechanisme van de fiscale groenregeling hapert. Twee van de drie groenbanken hebben bij consumenten te veel geld opgehaald en hopen nu op clementie van de staatssecretaris van Financiën....

Van onze medewerker Geert Dekker

'Fiscaal aantrekkelijk sparen voor een beter milieu.' De brochure waarmee de Postbank vorig jaar zijn Groenrente-certificaten aan de man bracht, laat er geen misverstanden over bestaan: hier wordt een financieel product aangeboden dat het beste van twee werelden combineert. Een uitermate verantwoorde bestemming van de spaargelden gaat gepaard met een rendement dat door de fiscale voorkeursbehandeling hoger is dan op vergelijkbare gewone spaarvormen.

'Met het door u ingelegde geld worden, tegen gunstige voorwaarden, leningen verstrekt aan milieuprojecten. Deze projecten zijn door de overheid goedgekeurd', vervolgt de brochure.

Geweldig dus. Als het klopt.

De projecten uit de Postbankbrochure zijn de projecten die van het ministerie van VROM een zogeheten groenverklaring hebben gekregen. Het gaat om initiatieven op het gebied van bijvoorbeeld de ontwikkeling en instandhouding van natuur, bos en landschap, om biologische landbouw of om winning van duurzame energie.

De groenverklaring maakt deel uit van de fiscale groenregeling, een driehoekje tussen belegger, bank en Belastingdienst. De belegger leent zijn geld goedkoop uit aan de bank - nu 1 tot 2 procent onder de gebruikelijke rente - en wordt gecompenseerd door de fiscus die het bedrag vrijstelt van de 1,2 procent vermogensrendementsheffing. Bovendien staat de fiscus toe dat 1,3 procent van het belegde bedrag als heffingskorting van te betalen inkomstenbelasting wordt afgetrokken. De bank heeft goedkoop geld en moet dat (goedkoop) uitlenen aan projecten met een groenverklaring.

Dat gebeurt door apart opgerichte bankdochters, de groenbanken. Die krijgen van het ministerie van Financiën een erkenning als groenbank - en daarmee de mogelijkheid hun klanten belastingvrijheid te bieden - als ze 70 procent van de gelden werkelijk in groenprojecten beleggen. Op dat gebied concurreren groenbanken met elkaar, een concurrentie die er vooral toe moet leiden dat groene projecten ook daadwerkelijk lagere krediettarieven krijgen.

Maar het kan dus ook mis gaan. Vorig jaar was het lang onduidelijk of de fiscale voordelen bleven voortbestaan in het nieuwe belastingplan. Daardoor konden banken geen groen geld meer aantrekken en konden groenprojecten niet of alleen duurder worden gefinancierd. Bij het ministerie van VROM was de 'groene dip' zichtbaar in een flinke daling van het aantal aanvragen voor een groenverklaring.

In het najaar kwam er toch witte rook en de nieuwe regeling werd door de betrokkenen als genereus beschouwd: de fiscale bonus op groen sparen en beleggen zou liefst 2,5 procent gaan bedragen, tot een inleg van ruim een ton.

Maar wat de Rabo Groen Bank en Postbank Groen toen zijn gaan doen, viel niet in goede aarde bij de fiscus. Ze zijn op grote schaal fondsen gaan werven, zonder dat daar projecten voor beschikbaar waren. 'Dat klopt', zegt L. Hans, directeur van Rabo Groen Bank. 'We hebben te veel geld opgehaald. Maar dit was een uitzonderlijke situatie, die te wijten was aan handelen van de overheid.' Hans zegt niet te kunnen voldoen aan de voorwaarde om binnen drie maanden na inning van middelen 70 procent in groene projecten te steken. 'Maar als we meer tijd krijgen, twijfel ik daar niet aan. We hoeven absoluut niet bang te zijn dat we het geld niet kwijt kunnen. Volgens onze prognoses zijn er veel groene projecten in aantocht.'

Rabo Groen Bank heeft van de 1,4 miljard gulden die met de Rabo Groen Obligaties werd opgehaald nog ettelijke honderden miljoenen te besteden. Een deel zit in groene projecten die eerder wit gefinancierd werden, een ander deel is gebruikt voor projecten die nog op de plank lagen.

Ook Postbank Groen, die met 640 miljoen gulden veel succes had met Groene rentecertificaten, zegt te veel geld te hebben. 'Maar het is niet dramatisch', stelt R. Paardenkooper, hoofd van de milieudesk van de ING Bank. 'We weten alleen niet zeker of we op de peildatum kunnen voldoen aan de 70 procentsnorm.' Daarover was contact met de fiscus.

Bij de ministeries van VROM en Financiën wordt gesproken over 'de omgekeerde wereld' als het gaat om de handelwijze van de twee banken. Wat betreft marktvooruitzichten ziet VROM de laatste weken het aantal aanvragen voor groenverklaringen de goede kant op gaan, maar van een hausse is niets bekend. 'We liggen goed op schema met het afhandelen van de aanvragen en er is ook geen wachtlijst', aldus een woordvoerster. 'Dit is een probleem van de banken en wij voeren hier verder geen overleg over. In elk geval zal er geen sprake zijn van het morrelen aan de criteria voor groenverklaringen.'

Ook het ministerie van Financiën legt de verantwoordelijkheid voor de problemen bij de banken. 'Ze hebben dit gedaan om optimaal gebruik te maken van een overgangsregeling. Men kan dan niet verwachten dat de staatssecretaris zomaar de andere kant zal opkijken en die termijn van drie maanden vergeet.'

Volgens Financiën moeten groenbanken eerst projecten zoeken en dán pas financiering. 'Ze nemen nu een groot risico voor hun klanten.' Want als de bank de groene status wordt ontnomen omdat ze niet meer voldoet aan de voorwaarden, kunnen de klanten niet meer gebruik maken van de aantrekkelijke fiscale voordelen.

Dat het ook anders kan, bewijst de groenbank van ABN Amro. Die geeft tienjarige bankbrieven uit naargelang de financieringsbehoefte van beschikbare groene projecten. De ABN Amro Groenbank is pas sinds medio vorig jaar operationeel en geeft nog geen cijfers.

Maar het is duidelijk dat het niet om miljarden gaat. 'Dat kan nog komen', zegt K. Berkhout van ABN Amro Groenbank, 'alleen doen we dat pas als zich projecten van een dergelijke omvang aandienen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden