Groen-rechts: dit is waarom Klaver en Rutte samen voor het milieu moeten gaan

In de verkiezingsuitslag ziet Jan Paul van Soest een geweldig perspectief. Als groen en rechts gedwongen worden samen te werken gaan het klimaat én de economie erop vooruit.

Jesse Klaver op het binnenhof Beeld anp

Opmerkelijk, het begin van de kabinetsformatie: VVD-partijleider en premier Mark Rutte liet na het eerste gesprek met verkenner Edith Schippers weten dat de energietransitie, de overgang van vuile naar schone energie, een wezenlijk thema is.

Tijdens de verkiezingscampagne speelde klimaatverandering amper een rol. En al helemaal niet voor de VVD, die onder invloed van Gert-Jaap van Ulzen, bestuurslid van de 'sceptische' Groene Rekenkamer, zijn verkiezingsprogramma aanpaste. De zin dat klimaatverandering leidt tot 'stijgende zeespiegels en hevige regenbuien' werd geschrapt, vonden onderzoeksjournalisten van Investico uit.

VVD kon zonder klimaatwetenschappers

Van oudsher heeft het conservatieve smaldeel binnen de VVD maar weinig op met het idee dat de klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt. Nog maar zeven jaar geleden werd een motie van het toenmalige VVD-Kamerlid Helma Neppérus aangenomen, die oproept tot het betrekken van 'klimaatsceptici' bij de wetenschappelijke balansen die het Intergovernmentel Panel on Climate Change IPCC elke 4 à 5 jaar opmaakt. Het wetenschappelijk bureau van de VVD, de Teldersstichting, raadpleegde voor zijn rapport Zeker van Energie (2014) wel de klimaatsceptische journalist Marcel Crok en VVD-lid en blogger Hans Labohm, maar geen klimaatwetenschappers.

De twijfel heerst breder dan alleen bij de VVD. Bij de PVV het meest; daar vinden ze het thema een elitair verzinsel. Toenmalig Tweede Kamerlid Richard de Mos vond naar aanleiding van het uitkomen van de Klimaatatlas dat het KNMI zijn rol moest beperken tot weersvoorspellingen. 'Met gelikte foto's en eenvoudig taalgebruik wordt [in de klimaatatlas] geprobeerd een klimaatalarmistische boodschap aan het grote publiek en kinderen te slijten (...) Ik wil dat het instituut zich richt op de hoofdtaak: weersvoorspellingen', zei De Mos in het Reformatorisch Dagblad.

Ook in kringen van de SP zijn er velen die van klimaatverandering niet willen weten. Partijprominent Jan Marijnissen flirt openlijk met de ideeën van geoloog Salomon Kroonenberg, die klimaatverandering en de rol van broeikasgassen bagatelliseert. In het verkiezingsprogramma van het CDA wordt het klimaatbeleid vooral aan de markt en het maatschappelijk middenveld overgelaten. Die partij heeft zijn programma ook niet op milieueffecten laten doorrekenen door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). In de PBL-analyses scoren GroenLinks, D66 en ChristenUnie het hoogst. GroenLinks en D66 wonnen sterk, het ligt in de verwachting dat in een nieuw kabinet naast D66 GroenLinks of de Christenunie zal deelnemen. Elk van die partijen zal iets van de klimaatagenda in het regeerakkoord terug willen zien.

En zo zou Nederland zomaar kunnen afstevenen op een groen-rechts kabinet. Met die gedachte speelde Mark Rutte eerder, toen hij in 2008 zijn Pamflet van een optimist schreef, waarin hij een groen-rechtse benadering bepleitte. Binnen de VVD is ook al jarenlang een netwerk Liberaal-Groen actief. Oud-VVD-ministers Ed Nijpels, hoeder van het Energieakkoord, en Pieter Winsemius laten in persoon zien dat groen en liberaal uitstekend samen kunnen gaan: regelmatig kapittelen ze hun eigen partij als er weer anti-klimaatbeleidsstemmen in de VVD klinken. Maar tot nu toe legden dit soort stemmen binnen de partij het af tegen de conservatieve hoofdstroom.

Terwijl er wel een maatschappelijk debat woedt over de noodzaak en vormgeving van klimaatbeleid, is er wetenschappelijk veel minder controverse over de oorzaken van klimaatverandering. 97 procent van de wetenschappers weet dat het klimaat verandert en dat menselijke activiteiten als verbranding van fossiele brandstoffen maar ook verandering van landgebruik de hoofdoorzaak is. In de kern gaat het om natuurkunde zoals in 5 VWO (bèta, dat wel) wordt onderwezen: de energiebalans van de aarde verandert door de concentratie van broeikasgassen. De wetenschappelijke studies van het IPCC documenteren uitgebreid de bewijslast en officieel hebben alle landen die analyses onderschreven.

Politiek en samenleving sceptisch

Maar in politiek en samenleving blijkt men daar nog niet zo van overtuigd. Een recent rapport van het Sociaal-Cultureel Planbureau SCP laat zien dat maar 40 procent van de geënquêteerden de relatie fossiele brandstoffen en klimaatverandering voldoende aangetoond acht. En maar 2 procent vindt tegengaan van klimaatverandering en energietransitie een urgent maatschappelijk vraagstuk.

Met een percentage van 2 procent dat klimaatverandering urgent vindt, scoort Nederland overigens opvallend lager dan nota bene de VS, waar volgens een langlopend onderzoek van Yale University 17 procent tot de 'gealarmeerden' behoort. Ongeveer de helft van de Amerikanen denkt dat de huidige opwarming hoofdzakelijk door de mens wordt veroorzaakt. Maar de andere helft gelooft daar weinig van: ook de Amerikaanse samenleving is sterk verdeeld over klimaat. Hier is zeker de invloed van de 'twijfelindustrie' merkbaar: een op de tabakslobby gebaseerde systematiek om permanent twijfel te zaaien over wetenschappelijke kennis. Zo kan beleid dat grote belangen zoals die van de fossiele brandstoffen of de mijnbouw schaadt, jarenlang worden afgehouden. Deze desinformatie over klimaat vindt ook in ons land al jaren gretig aftrek: wie niets voor klimaatbeleid voelt, vindt altijd wel ergens een wetenschappelijk al lang achterhaald argument om zijn punt kracht bij te zetten.

In de VS betekent het 'winner takes all'-systeem dat de beleidsommezwaai vaak abrupt is. De nieuwe president Donald Trump schrapt met een paar pennenstreken het klimaatbeleid van zijn voorganger Barack Obama en bezuinigt ook nog eens flink op wetenschappelijk klimaatonderzoek. Trump noemde klimaatverandering eens bedrog, bedacht door de Chinezen om de Amerikaanse economie te ondermijnen. Daarmee vertolkt hij de ideeën van om en nabij de helft van de bevolking die klimaatverandering niets interesseert ofdie de wetenschappelijke inzichten zelfs glashard afwijst. Dat geldt ook voor diverse leden van zijn kabinet, dat wegen zoekt om onder het Parijse klimaatakkoord uit te komen. In dat akkoord is afgesproken de opwarming te beperken tot ruim onder de 2 graden temperatuurstijging.

De samenwerking waar de wereld op wacht

Vooralsnog wijst niets erop dat dit doel zal worden gehaald. Alle nationale plannen die voor 'Parijs' zijn ingediend leiden opgeteld tot zo'n 3 graden opwarming. Het klimaatakkoord heeft de wereldgemeenschap wel aangespoord meer actie te ondernemen dan tot dusverre gebeurde, maar dat sterkt Trump juist in zijn mening dat velen erop uit zijn de Amerikaanse economie te ondermijnen. Hij zet nu in op binnenlandse kolen en schaliegas.

In Nederland is geen 'winner takes all'-systeem en zijn partijen aan weerzijden van het klimaatspectrum tot elkaar veroordeeld. En dat biedt interessante kansen. Groen-linkse en liberaal-rechtse samenwerking zou wel eens het experiment kunnen zijn waarop de wereld zit te wachten. Het is aannemelijk dat de grote ecologische problemen van deze tijd, zoals verlies aan biodiversiteit en klimaatverandering, alleen maar succesvol kunnen worden opgelost als ze uit de links-rechtspolariteit verdwijnen en door een groen-liberaal beleid worden opgepakt. Een onversneden GroenLinks-geluid appelleert en mobiliseert onvoldoende breed en een onversneden rechts-liberaal beleid laat de ecologische kwestie links liggen (en schiet daarmee uiteindelijk ook economisch in eigen voet).

Een gedwongen samengaan van deze zienswijzen in één kabinet kan de weg plaveien voor een effectief klimaatbeleid dat op brede politieke steun kan rekenen en zo meer landen tot voorbeeld kan dienen. Zo kan Nederland op verrassende wijze via groen-rechts toch weer koploper in milieubeleid worden: ecologisch effectief én economisch verstandig.

Jan Paul van Soest is partner bij denktank De Gemeynt en auteur van De Twijfelbrigade - Waarom de klimaatwetenschap wordt afgewezen en de wereldthermostaat 4 graden hoger gaat (2014).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden