Opinie

Groeit de techniek ons boven het hoofd?

In 2010 verscheen in het Duits een boek dat de wereld in 2010 beschreef. Niets bijzonders, zult U zeggen. Ware het niet dat het boek oorspronkelijk in 1910 verscheen, en als titel Die Welt in 100 Jahren meegekregen had.

De ramp met de zeppelin Hindenburg op 6 mei 1937. Beeld afp

In 1910 was aan een aantal gerenommeerde Duitse betawetenschappers gevraagd, hoe zij dachten dat de wereld er in 2010 uit zou zien.

Allerlei technische vindingen werden door hen zeer raak voorspeld, zoals de komst van de televisie, maar ook de enorme toename van het verkeer door de lucht. Alleen koesterde men anno 1910 meer verwachtingen van luchtschepen dan van vliegtuigen: in 2010 zou iedereen naar zijn werk gaan per zeppelin. Hier werd een, achteraf gezien, toevallig dominante tendens van dat moment te makkelijk als rechte lijn naar de toekomst doorgetrokken.

Minder goed bleken de wetenschappers in het voorspellen van de politieke trends, de vrouwenemancipatie uitgezonderd. Voor de destructieve kant van de techniek, waarvan wij twee wereldoorlogen later - de eerste brak slechts vier jaar na verschijnen van het boek uit, maar apocalyptisch geweld komt in de vooruitblik op 2010 amper voor - alles weten, waren zij merendeels blind.

En ook de duurzaamheid van bepaalde sociale menselijke behoeftes werd niet onderkend. Een van de voorspellingen was, dat wij dankzij de luchtschepen n­iet meer op de grond zouden leven, en ons ook niet meer over de grond zouden voortbewegen. De dagelijkse files, van hier tot Tokio, vertellen iets anders: de mens is en blijft een landzoogdier.

En de uitvinding van de tv werd dan wel goed voorspeld, de consequenties ervan voor andere bezigheden werden te veel verabsoluteerd. De tv, aldus de auteur van een van de essays, maakt het mogelijk om op één plek een toneelstuk op te voeren, waarna vervolgens iedereen thuis kan kijken, zodat de theaters kunnen sluiten. Het eerste is juist, het tweede niet. Het theater beantwoordt namelijk ook aan een sociale behoefte: collectief uitgaan.

Het unieke moment
Erbij willen zijn: van de behoefte bestaat het voetbalstadion (ook al zie je het op tv veel beter), en op hoogtepunten ook de politiek. Toen de Muur 25 jaar geleden viel, zijn ook uit Nederland veel mensen meteen gaan kijken om de sfeer van het unieke moment te proeven. Sterker: als niet veel Berlijners er in die nacht bij hadden willen zijn, was de Muur toen misschien niet eens gevallen. Want de bedoeling van het SED-regime was dat niet. Kortom: op wezenlijke momenten erbij willen zijn is een diep menselijke behoefte. De specifieke plaats en tijd doen er voor de ervaring en herinnering toe. Het belang daarvan wordt door techneuten steevast onderschat.

Illusionaire prietpraat
Dat geldt thans ook voor de illusionaire prietpraat van de goeroes van het internet: dat de virtuele wereld de werkelijke geworden is. Ik verzeker U: als in Zeeland straks weer eens de dijken doorbreken, heeft U achter de pc daar op úw zolderkamertje aan al úw meelevend chattende facebookvrienden in Nieuw-Zeeland toch echt even niets.

Wij leven in een tijd, waarin technische vooruitgang bijna per definitie als maatschappelijke vooruitgang geldt. Elke politicus en bestuurder, die zelf meestal van techniek geen kaas heeft gegeten, omarmt al bij voorbaat het nieuwste speeltje, omdat hij zichzelf dan als bij de tijd positioneren kan. Maar is elke nieuwe vinding ook een feitelijke verbetering? Vaak is eenvoud juist handiger dan complexiteit.

Zelf tik ik deze columns nog steeds met WP 5.1 op MS-DOS. Word is namelijk gewoon een kloteprogramma, veel te veel frutsels die afleiden als je enkel een tekst wil schrijven en niet zelf meteen een boek in 3-D en 17 kleuren wil gaan printen. Tot de grote voordelen van WP behoort dat je makkelijk onder water kan kijken.

Als ik anderen vertel dat ik nog met WP werk, reageren ze vaak eerst verbaasd. Maar als ze even nadenken, moeten ze mij gelijk geven (dat komt wel vaker voor als mensen eindelijk eens even gaan nadenken) en erkennen dat WP inderdaad veel prettiger was. Maar ja: de propagandisten van Word zijn er in geslaagd om WP als 'achterhaald' uit de markt te drukken, want het is ouder. Ik ben ervan overtuigd dat als Word toevallig ouder dan WP was geweest, in plaats van andersom, dan al die Word-adepten even vanzelfsprekend WP als supermodern zouden omarmen als zij nu gedachteloos doen met Word.

Het feit dat de meeste politici en bestuurders die over dure techniekinvesteringen met collectieve middelen beslissen, de onafhankelijkheid van geest missen om werkelijk zelf te durven beoordelen of invoering van een nieuwe techniek ook echt handig is, vormt de oorzaak van de talloze brokken van de laatste tijd: al die niet fungerende en niet corresponderende ict-systemen.

Onvoldoende verstand
Daarbij komt, dat de omgang met ook de techniek wordt overgelaten aan mensen die er onvoldoende verstand van hebben. Zij groeit ons boven het hoofd. In Petten wisten de controleurs niets anders te doen dan net zo ­lang op de resetknop te drukken tot het flikkerende controlelampjes het begaf.

De commissie-Elias heeft behartenswaardige dingen gezegd over financiële verspilling als gevolg van ondoordachte verafgoding van de techniek. Amper was hij uitgesproken, of Elias' fractiegenote Betty de Boer verklaarde de ov-chipkaart voor hopeloos achterhaald. Je moest straks met een app op je mobieltje kunnen reizen, want dat soort spul vindt de jeugd pas echt cool.

Ik snap nu plotseling waarom de VVD een kleiner parlement wil: zij is zelf niet in staat om een fractie van 41 te vullen met leden die allemaal compos mentis zijn. Eerst hadden we al René Leegte, die de KNMI te lijf wilde omdat Henk en Ingrid het beter wisten. Nu hebben we ook Betty de Boer.

Daarom bij deze de suggestie voor een staatkundig compromis, op basis van een intelligentiekorting van 33%. De VVD krijgt voortaan het aantal zetels waarop zij recht zou hebben bij een Kamer van 100 leden, terwijl voor de IQ-100-plus-partijen gewoon van een Kamer van 150 wordt uitgegaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden