Groeistuipen kwellen het nieuwe België

IS HET oude België soms te vroeg begraven? Het had er vorige week even de schijn van...

De monarchie liet zich weer eens gelden: koning Albert II voelde er niets voor de Prijs der Nederlandse Letteren uit te reiken aan volksschrijver Gerard Reve.

Schande!

Edellieden uit de haute finance traden in het geweer om de restanten van de nationale luchtvaartmaatschappij Sabena op te rapen, op verzoek nota bene van het paarsgroene kabinet, dat zo nadrukkelijk etaleert dat alles anders wordt in dit land.

Om je dood te schamen!

Maar niets hoeft altijd te zijn wat het op het eerste gezicht lijkt. Het was gemakkelijk politiek correct hakken op de monarch. In naam van de Kunst en de schrijver van het werk dat ons allen zo tot troost strekt, was het prijsschieten op de vermolmde principes van het Paleis van Laken. De protesten bereikten vooral in Nederland orkaankracht .

Maar het opgeroepen beeld van archaïsche scherpslijperij is overtrokken. Niet alleen in België, maar ook in Nederland geldt het bewonderen van pielemuisjes van minderjarige jongetjes door rijpere heren nog altijd als een omstreden bezigheid. Dat de koning Reve tot slachtoffer van zijn weigering maakt, terwijl het justitieel onderzoek tegen diens levensgezel Joop Schafthuizen loopt, maakt de beslissing aanvechtbaar. Maar een poging zich in de positie van de vorst te verplaatsen kan geen kwaad. Het verklaart mogelijk dat de protesten in Vlaanderen nimmer de Nederlandse sterkte bereikten en het beneden de taalgrens stil bleef; wie, Gerard Rève?

In de Belgische context, waar de natie na de affaire-Dutroux hypergevoelig is voor alle uitingen van pedofilie, komt Alberts aarzeling niet onverwacht. Het gaat niet om Reves werk, de bedenkingen kwamen pas na opening van het onderzoek tegen Schafthuizen. Dat viel samen met de pogingen van de monarchie zich te weer te stellen tegen beschuldigingen in een schandaalboek dat Albert deel uit maakte van netwerken rond het 'Monster van Marcinelle'. Het complotdenken behoort net zo tot het joie de vivre in België als bier en bonbons.

Dat de koning daar rekening mee houdt is niet zo verwonderlijk. Voor een niet te onderschatten aantal Belgen, zowel Vlamingen als Walen, symboliseert het koningshuis in België nog een zeker behoud van normen en waarden. Na alle schandalen van weleer proberen de Van Saksen-Coburgs in het België van nu meer dan ooit van onbesproken gedrag te blijven. De hoon van de Nederlandstalige culturele elite is dan maar als prijs ingecalculeerd.

De opleving van het oude België werd ook verondersteld toen twee monumenten van het zakenleven verschenen om de Belgische driekleur op vliegtuigrompen veilig te stellen. Het had bijna iets koddigs: het optreden van zelfverzekerde graven, wapperend met hun adressenboekjes. Hun kennis van de luchtvaart moet nauwelijks verder reiken dan de kwaliteit van de champagne in Sabena's business class. Maar Etienne Davignon (Generale Maatschappij) en Maurice Lippens (Fortis) verzetten bergen die paarsgroen ondanks aanhoudend optimistische retoriek niet van hun plaats kon krijgen. Zie je wel dat het welvaren van het land nog altijd afhangt van de altijd wat mysterieuze congsi tussen monarchie en een kringetje patriottistische captains of industry?

Maar hun entree versluierde dat er juist net met een traditie was gebroken. Sabena stond dieprood en de regering weigerde de maatschappij uiteindelijk toch gewoon de hand toe te steken. Dat ging vroeger anders. Tekorten werden zonder vragen te stellen bijgepast. Het kabinet-Verhofstadt kon als EU-voorzitter natuurlijk moeilijk de Europese regelgeving trotseren, maar paarsgroen heeft al meer geëtaleerd dat de markt soms maar gewoon zijn werk moet doen. Dat vervolgens de verleiding groot was de pijn te verzachten door een moeizame doorstart te forceren was begrijpelijk, maar nogal ambigu.

Nog een element in deze affaire wijst erop dat de onaantastbaarheid van de instituties in het oude België erodeert. De parlementaire onderzoekscommissie naar de teloorgang van Sabena heeft als opdracht ook de rol van de monarchie uit te pluizen. Het ooit niet doorgaan van een fusie met de KLM wordt toegeschreven aan het Hof, dat tanende Franstalige invloed vreesde.

Het is derhalve te vroeg om het nieuwe België al weer af te schrijven. Dat Albert II weigert Reve persoonlijk te feliciteren en de regering een krampachtige poging voor een flagcarrier entameert, duidt meer op groeistuipen in plaats van een wederopstanding van de oude natie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden