Groeifondsmiljarden naar kankermedicijnen, waterstofvliegtuigen en een kilometerslange telescoop

De adviescommissie die de ingediende voorstellen beoordeelt, keert in de tweede subsidieronde maximaal 6,3 miljard euro uit aan 28 projecten.

Oud-minister Jeroen Dijsselbloem en zijn negen commissiegenoten zijn er weer goed voor gaan zitten. Het uitdelen van 20 miljard euro belastinggeld is een klus die grote verantwoordelijkheid met zich meebrengt. De adviescommissie mag tot en met 2025 jaarlijks een paar miljard euro weggeven aan innovatieve projecten die de Nederlandse economie toekomstbestendiger maken. Plannenmakers die aankloppen bij het Groeifonds moeten aannemelijk maken dat de investering op termijn banen en economische groei oplevert én dat het project zonder overheidsbijdrage niet van de grond komt. 

De adviescommissie moest dit keer ruim twee keer zoveel aanvragen beoordelen als voor de eerste uitdeelronde een jaar geleden. Toen kwamen er veertien aanvragen binnen, dit keer waren het er 35. Slechts zeven voorstellen kwamen niet door de ballotage van Dijsselbloem en consorten; de rest kan – meestal onder aanvullende voorwaarden – in elk geval een deel van de aangevraagde subsidie tegemoetzien. 

Hoofdprijs: 900 miljoen euro

De hoofdprijs van deze subsidieronde, meer dan 900 miljoen euro, gaat naar de prestigieuze Einstein Telescoop (zie inzet). Deze kilometerslange installatie om zwaartekrachtgolven te meten, zou voor 2025 aangelegd moeten worden onder het Zuid-Limburgse heuvelland. ‘Dat is een heel spannende’, glundert Dijsselbloem donderdagmiddag als hij samen met minister Micky Adriaansens (Economische Zaken) de winnaars presenteert. 

Oncode-Pact, een consortium van bedrijven en universiteiten dat de ontwikkeling van kankermedicijnen wil versnellen, verdient volgens Dijsselbloem ook een speciale vermelding. Het Nationaal Groeifonds trekt hier 325 miljoen euro voor uit. Een half miljard euro gaat naar de bouw van grootschalige elektrolysefaciliteiten die groene waterstof kunnen produceren. Het Groeifonds subsidieert ook de bouw van waterstofvliegtuigen en de daarbij behorende tank- en laadinfrastructuur met honderden miljoenen euro’s. 

In de eerste uitdeelronde, een jaar geleden, kregen tien projecten in totaal 4,1 miljard euro toegekend. Het grootste deel van dat bedrag is nog niet uitgekeerd, omdat de indieners hun voorstellen op last van de adviescommissie eerst beter moeten uitwerken. Dat laatste geldt ook nu. Slechts 1,3 miljard van de 6,3 miljard euro keert het fonds zonder nadere voorwaarden uit. De adviescommissie geeft de meeste aanvragers huiswerk op, voordat het geld wordt overgemaakt. Als het ingeleverde huiswerk ondermaats blijkt, gaat het gereserveerde geld gewoon terug in de pot. 

Kritiekpunten voor volgende ronde

Dijsselbloem noemt twee kritiekpunten waar de commissie in de volgende aanvraagronde ‘echt op gaat letten’. Ten eerste valt op dat vrijwel alle consortia onder de aanvragers puur Nederlands zijn, terwijl in buurlanden soortgelijke projecten lopen. Zo is bijvoorbeeld ook Duitsland bezig met de ontwikkeling van groene waterstof. ‘We willen in de volgende ronde meer internationale samenwerking zien’, zegt Dijsselbloem. Een ander kritiekpunt is dat de haalbaarheid van een project soms staat of valt met de beschikbaarheid van voldoende vakmensen. ‘In de projectvoorstellen is daar nauwelijks aandacht voor. Nieuwe indieners moeten echt meer opleidingstrajecten in hun plannen opnemen.’

In die derde ronde doen infrastructuurprojecten niet meer mee. Het Nationaal Groeifonds was oorspronkelijk bedoeld voor drie typen investeringen: (fysieke) infrastructuur, innovatie en onderwijs. In het coalitieakkoord is de infrastructuurpijler echter geschrapt, tot vreugde van Dijsselbloem. ‘In de eerste ronde ging het meeste geld naar tamelijk klassieke, weinig innovatieve projecten, zoals het aanleggen van een metrolijn.’ Omdat de tweede aanvraagronde toen al liep, is er nu nog één infrastructuurproject dat profiteert: de aanleg van een ontbrekend stuk spoor tussen het Zeeuwse Axel en het Vlaamse Zelzate, om zo een goederenspoorverbinding tussen Gent en Vlissingen tot stand te brengen.