Nieuws

Groeiende zorgen over ‘mogelijk giftige maskers’ van Van Lienden

Het type mondmasker dat Sywert van Lienden leverde aan de Nederlandse overheid ligt wereldwijd onder vuur. In navolging van andere landen raadt inmiddels ook Frankrijk het gebruik af, omdat de aanwezigheid van de nanostof grafeen een gezondheidsrisico kan vormen. Diverse gezondheidsorganisaties willen de ‘mogelijk giftige maskers’ verbieden.

Het FFP2-mondkapje van de Chinese fabrikant Shandong Shengquan waar Sywert van Lienden 20 miljoen van leverde aan de Nederlandse overheid. Beeld Shandong Shengquan
Het FFP2-mondkapje van de Chinese fabrikant Shandong Shengquan waar Sywert van Lienden 20 miljoen van leverde aan de Nederlandse overheid.Beeld Shandong Shengquan

Het gaat om mondkapjes van de Chinese fabrikant Shandong Shengquan. Van Lienden leverde samen met zijn compagnons Bernd Damme en Camille van Gestel 20 miljoen van die maskers aan de Nederlandse overheid voor ruim 55 miljoen euro. Via de site van de stichting Hulptroepen verkopen de ondernemers dat product nu ook nog aan zorgverleners en particulieren.

De Franse zorgautoriteit ANSM heeft eind mei een brief naar ziekenhuizen gestuurd met daarin het advies om zorgmedewerkers geen Shandong Shenquen-maskers meer te laten dragen, zolang er geen nader onderzoek beschikbaar is over de risico’s van de nanostof grafeen. De maskers worden nu teruggeroepen.

Eerder adviseerden de Canadese autoriteiten al om voorlopig geen grafeenmaskers meer te dragen. De maskers zijn daar van de markt genomen. De Belgische Hoge Gezondheidsraad deed hetzelfde.

‘Potentieel giftig’

Meerdere gezondheidsorganisaties hebben de Europese Commissie en de zorgautoriteiten in de VS opgeroepen om de maskers in de ban te doen. Eerst moet er meer onderzoek komen naar de risico's van grafeen. Ze spreken over ‘potentieel giftige maskers’. ‘Het toestaan van niet geteste en mogelijk onveilige maskers kan serieuze gezondheidsgevolgen hebben en het vertrouwen van het publiek ondermijnen.’

Twee Nederlandse hoogleraren spraken zich vorige maand in de Volkskrant eveneens uit tegen het gebruik van de maskers.

Het RIVM oordeelde vorig jaar bij de aankoop van de mondkapjes dat er sprake was van een ‘onaanvaardbaar gezondheidsrisico’ en keurde de producten af. Ook binnen het kwaliteitsteam van het Landelijke Consortium Hulpmiddelen (LCH) waren er zorgen over het gebruik van grafeen. Het ministerie negeerde die signalen en liet de deal met Van Lienden doorgaan. Omdat de maskers voorzien waren van een Iers CE-certificaat, vond het ministerie dat de spullen niet geweigerd konden worden.

Opslag

De mondkapjes zijn uiteindelijk allemaal in de opslag verdwenen. Aan de Tweede Kamer liet minister voor Medische Zorg Van Ark vorige week weten dat twijfels over de kwaliteit daarbij geen rol speelde. Er zouden al te veel spullen zijn ingekocht, terwijl de vraag uit de zorg afnam.

De Inspectie SZW, die in Nederland verantwoordelijk is voor toezicht op medische beschermingsmiddelen, onderneemt geen actie zolang er geen klachten binnenkomen. ‘Voor zover ons bekend is deze partij ook niet uitgeleverd door het LCH’, aldus een woordvoerder. Hij wil niet zeggen of de maskers alsnog vanuit het LCH naar de zorg kunnen gaan als de vraag aantrekt. ‘Daar geven wij op voorhand geen oordeel over.’

Minister Van Ark laat nu een onafhankelijk onderzoek doen naar de deal. De gang van zaken rondom grafeen wordt daarin ‘mogelijk ook meegenomen’, aldus haar woordvoerder. Van Lienden en zijn compagnons leverden ook nog 20 miljoen andere Chinese maskers aan de overheid voor zo'n 45 miljoen euro. Die zijn ook in het magazijn beland.

Buurtzorg

Van Lienden verkocht de mondkapjes met grafeen ook aan de organisatie Buurtzorg van ondernemer Jos de Blok. In een reactie laat De Blok weten dat zijn organisatie inmiddels is overgeschakeld op andere mondkapjes, maar medewerkers dragen de grafeenmaskers mogelijk wel nog. ‘Ik kan me wel voorstellen dat door sommigen de maskers nog gebruikt worden.’

De inspectie SZW roept zorgmedewerkers op zich te melden als ze twijfels hebben over hun beschermingsmiddelen. ‘Wij kunnen dan mogelijk onderzoek doen.’

Zeker is dat binnen Buurtzorg al langer zorgen bestaan over de grafeenmaskers, vooral sinds Canada het gebruik ontraadt. Toen de Volkskrant op het punt stond om te publiceren over het negatieve RIVM-advies stuurde Van Lienden een geruststellende mail naar Buurtzorg.

In de mail, die in handen is van de Volkskrant, wijst Van Lienden erop dat VWS achter het gebruik van de mondkapjes staat. ‘Naar aanleiding van een opmerking van een arbeidshygiënist van het RIVM is door VWS uitgebreid gekeken naar de productkwaliteit. Medio augustus 2020 is door het ministerie verklaard dat het product voldoet aan de bestaande wet- en regelgeving. Het product is veilig te gebruiken in en buiten de zorg, zonder zorgen over het inhaleren van grafeendeeltjes.’

In een korte reactie aan de Volkskrant laat Van Lienden weten dat de terugroepactie in Frankrijk geen reden voor extra zorg is, omdat Nederland en Spanje al aanvullend onderzoek hebben gedaan. Daaruit zou zijn gebleken dat de grafeendeeltjes niet kunnen loslaten en dus ook geen risico vormen. De CDA’er reageert niet op de vraag of hij de maskers via zijn site blijft verkopen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden