Analyse

Groei van de Navo gaat niet zonder stuipen

De Navo is in Europa nog steeds de beste plek om te schuilen voor noodweer, zo vinden nu ook Finland en Zweden. Maar voor de top in Madrid, volgende maand, moeten nog wel wat plooien worden rechtgestreken.

Arnout Brouwers
Britse militairen vorige week tijdens een Navo-oefening in Noord-Macedonië. Beeld Ognen Teofilovski / Reuters
Britse militairen vorige week tijdens een Navo-oefening in Noord-Macedonië.Beeld Ognen Teofilovski / Reuters

Een gedenkwaardige dag, noemde de Amerikaanse president Biden de formele aanmelding voor het Navo-lidmaatschap van Finland en Zweden donderdag in het Witte Huis. Hij ontving er de Finse president Niinistö en de Zweedse premier Andersson, die beiden van een historisch moment spraken. ‘In donkere tijden is het geweldig te worden omgeven door vrienden’, zei Andersson.

‘Niemand twijfelt nog aan de relevantie van de Navo’, zei Biden, impliciet verwijzend naar de Franse president Macron die de alliantie in 2019 hersendood noemde. Hij sprak van een overwinning van ‘democratie in actie’, benadrukte het defensieve karakter van de Navo en verspilde geen woorden aan de Turkse bezwaren tegen Finse en Zweedse toetreding, waar president Erdogan tegen is omdat Koerdische ‘terroristen’ in die landen onderdak zouden vinden.

Zo tekent zich drie maanden na Ruslands hernieuwde invasie van Oekraïne een belangrijke herschikking af van de politieke kaart van Europa. Maar ook van de militaire: want de alliantie hakt komende weken ook knopen door over de manier waarop bondgenoten aan de oostflank veilig kunnen blijven. Over beide onderwerpen is nog geen overeenstemming, daarom is er deze week druk politiek en militair overleg over.

Turkse bezwaren

Want terwijl president Poetin verraste met zijn plotse relativering van de Fins-Zweedse stap, had president Erdogan ineens bezwaren. Erdogan is de afgelopen jaren steeds meer vervreemd geraakt van zijn Navo-bondgenoten vanwege binnenlandse repressie, militaire avonturen en het aankopen van Russische wapens. Wat hem nu motiveert, zegt oud-diplomaat Kees van Rij, wiens ambassadeurschap in Turkije eindigde als gevolg van de knallende Turks-Nederlandse ruzie in 2017, is een reeks factoren. Een daarvan is de behoefte zich internationaal te profileren, in de hoop daarmee zijn politieke achterban (die zwaar getroffen is door zijn rampzalige economisch beleid) te herwinnen. In 2023 zijn er cruciale verkiezingen, en Erdogan doet het slecht in de peilingen.

De Turkse leider heeft vaker voor deze aanpak heeft gekozen. ‘En zorgen over Koerden zijn een klassieker, die kan hij altijd van stal halen’, zegt van Rij. ‘Maar dit is ook schreeuwen om aandacht van Biden.’ Want die krijgt hij niet. Toeval of niet, zegt Van Rij, maar Erdogan uitte zijn bezwaren kort voor de Griekse premier het Amerikaanse Congres toesprak. Erdogan leidt een land dat strategisch te belangrijk wordt geacht om te verliezen, maar krediet heeft hij nauwelijks nog. De VS weigeren hem moderne F-35 gevechtsvliegtuigen te verkopen, en ook de verkoop van F-16’s is nog niet bezegeld.

Compromis

Volgens van Rij komt er een compromis over Finland en Zweden, ‘in elk geval voor de Navo-top van Madrid’ in juni. Hij wordt in die mening gesterkt door de uitspraken van Erdogans buitenlandadviseur, Ibrahim Kalin. Die zei dat Turkije ‘de deur niet sluit’ naar Fins-Zweeds lidmaatschap, maar eist dat er rekening wordt gehouden met zijn legitieme veiligheidsbelangen. Dat herhaalde buitenlandminister Çavuşoğlu woensdag in Washington, terwijl Erdogan zelf weer harde taal uitsloeg in een toespraak. Donderdag hielden Turkse, Amerikaanse, Britse, Finse en Zweedse nationale veiligheidsadviseurs digitaal overleg over de kwestie.

Ondertussen is er ook over een ander gevoelig onderwerp discussie ontstaan. En dat zijn de militaire gevolgen van de oorlog voor de verdediging van de oostflank van de alliantie. Iedereen is het erover eens dat die beter verdedigd zal moeten worden. Maar hoe precies? En moet de alliantie zich daarbij nog iets aantrekken van de zelf opgelegde restricties uit de Navo-Rusland-Akte van 1997, ook al heeft Rusland die afspraken zelf aan zijn laars gelapt?

De Baltische landen en Polen zien in de oorlog in Oekraïne een bevestiging van datgene waar ze al jaren voor waarschuwden. Maar volgens The Washington Post laten Frankrijk en Italië een sceptischer geluid horen, wijzend op de Russische verliezen in Oekraïne. De Amerikaanse generaal Milley zei onlangs voorstander te zijn van ‘permanente bases’ langs de hele oostflank, maar wel met roterend personeel.

Militair haalbaar

De hoogste militairen uit de Navo-landen spraken donderdag over de plannen in Brussel. Zeker is dat de huidige, roterende aanwezigheid van kleine multinationale Navo-eenheden langs de oostflank wordt uitgebreid. Er komen meer Navo-troepen, er wordt meer militair materieel klaargezet, en de Navo zal het aantal snel inzetbare eenheden moeten vergroten. Dit alles op een manier die politiek acceptabel is en militair haalbaar. Dat laatste probleem is reëel, gezien de verzwakte staat van veel Europese krijgsmachten.

Maar voor deze discussie geldt hetzelfde als voor de toetreding van Finland en Zweden: voor de top in Madrid alle plooien moeten zijn gladgestreken. Want ‘Madrid’ moet een vertoon van eensgezindheid worden tegenover Russische agressie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden