'Groei arme landen is goed voor allen'

Oud-staatssecretaris Frank Heemskerk voelt zich als een vis in het water bij de Wereldbank. Overal betoogt hij dat het goed samengaat: geld verdienen in de derde wereld en tevens groei op gang brengen.

De kritiek dat het ontwikkelingsbeleid van minister Ploumen te eenzijdig gericht zou zijn op de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven is 'flauwekul'. Frank Heemskerk, oud-PvdA-staatssecretaris van Economische Zaken en sinds 1 april de nieuwe Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank, maakt korte metten met die opvatting. 'Natuurlijk maakt Nederland zich hard voor de private sector. Negentig procent van de banen wordt in die sector ge- creëerd . Die critici schoppen echt tegen de verkeerde schenen.'


Heemskerk is deze week in Nederland om ondernemers ervan te overtuigen dat ze kansen in ontwikkelingslanden moeten grijpen. Hij voelt zich als een vis in het water in zijn rol als vertegenwoordiger van Nederland en 12 andere (vooral) Oost-Europese landen bij de Wereldbank. 'Vanmiddag langs bij de koning, de minister en dan morgen door naar Oost-Europa', somt hij energiek op.


Op deze prestigieuze post in Washington gingen Herman Wijffels en Ad Melkert hem voor, nu is híj de spin in het web. Tijdens zijn bliksembezoek sprak hij met ontwikkelingsorganisaties en Tweede Kamerleden die vrezen dat mensenrechten steeds meer ondergeschikt raken aan private belangen. 'Ten onrechte', vindt Heemskerk. 'Nederland loopt voorop als het gaat om het bevechten van bijvoorbeeld gelijke rechten voor vrouwen. Ga op dat terrein liever landen als Rusland en China bewerken.'


Het Nederlandse ontwikkelingsbeleid richt zich sterk op kansen voor bedrijven. Heeft de Wereldbank haar koers ook verlegd?

'Go local! Die boodschap gaf ik gisteren een zaal vol ondernemers. Ik legde uit hoe ze meer opdrachten in opkomende landen kunnen binnenhalen als ze de garanties van de Wereldbank gebruiken. Ze realiseren zich niet dat de leningen die wij overheden verstrekken voor publieke projecten voor hen de ondernemingsrisico's wegnemen. Voor velen is de Wereldbank nog een black box. Maar doordat wij risico's wegnemen, lokken wij investeringen uit die bijdragen aan economische groei. Daarmee zijn we terug bij ons hoofddoel: uitbannen van armoede in de wereld.'


Niet alle arme landen zijn even interessant voor bedrijven. Richt de Wereldbank zich niet te veel op opkomende landen waar makkelijke successen zijn te behalen?

'Dat gevaar is aanwezig. En daar verzet ik me dan ook sterk tegen. We moeten juist blijven focussen op fragiele staten die geen toegang hebben tot de kapitaalmarkt. Waar niets van de grond komt omdat niemand wil en kan investeren. Er wordt gezegd dat ontwikkelingssamenwerking aan belang heeft ingeboet nu de geldstromen sterk toenemen van migranten, bedrijfsleven en beleggers. Geweldig dat die nieuwe bronnen er zijn, maar we moeten ons realiseren dat deze gelden cyclisch en grillig zijn. Landen als India, met minder economische groei, of Brazilië, waar het volk de straat op gaat, staan nu zwakker op de kapitaalmarkt. Die landen kunnen nog terugvallen op de buffers van de Wereldbank, maar fragiele staten zijn helemaal afhankelijk van donaties van de internationale gemeenschap.'


Dan is het geen goed nieuws dat Nederland bezuinigt op ontwikkelingshulp?

'Het is aan de Nederlandse regering en de kiezer om te bepalen hoeveel geld je over hebt voor ontwikkelingshulp. Daar ga ik niet meer over. Maar als je bezuinigt, denk dan na over de meest efficiënte manier van hulp. Zonder twijfel is dat via multilaterale betrekkingen, heb ik gisteren ook in de Kamer gezegd. Je krijgt meer waar voor je euro's als je met één partij onderhandelt in plaats van met twintig verschillende landen en organisaties. Het probleem is alleen dat dit bij donoren niet zo tussen de oren zit. Mijn taak is uit te leggen dat het geld wel besteed is - in alle opzichten.'


Een moeilijke boodschap in tijden van crisis...

'Dat realiseert de Wereldbank zich. De gevolgen van de crisis komen nu echt bij de mensen binnen. Iedereen heeft vrienden of familie met wie het slecht gaat. Ouders maken zich zorgen of hun kinderen nog wel een kans op de arbeidsmarkt hebben. In Nederland zien mensen de waarde van hun huis en hun pensioen dalen, de kosten voor zorg en onderwijs toenemen. Geen wonder dat men gaat sparen. Dat is een logische menselijke reflex.'


Ook dat landen minder doneren?

'Dat is de verkeerde reflex. De nieuwe consensus in Washington is dat iedereen ter wereld profiteert van economische groei in arme landen en eerlijker verdeling van welvaart. Het is dus niet alleen sociaal wenselijk, maar ook economisch slim. Die boodschap zou iedereen moeten aanspreken, links of rechts. Juist in tijden van crisis is eerlijke verdeling van welvaart - ook tussen generaties - van belang.'


Als dezelfde bedrijven die in arme landen investeren intussen belasting blijven ontwijken via landen als Nederland is het toch water naar de zee dragen?

'Het is nu in onze gesprekken in Den Haag niet aan de orde gekomen, maar onze inzet is dat bedrijven en burgers in de arme landen zelf belasting betalen. Dat moet in de hele keten van een bedrijf als Starbucks gebeuren, tot aan de koffieboeren in Ghana toe. Wanneer arme landen belasting innen en opdrachten netjes aanbesteden, kan duurzame publieke infrastructuur worden opgebouwd. In fragiele staten komt dat niet van de grond en daarom is de hulp van de Wereldbank ook zo hard nodig.


'We zien een hele generatie kinderen opgroeien in vluchtelingenkampen in het Midden-Oosten. De Wereldbank is apolitiek en kiest geen partij, maar we dragen wel indirect bij aan oplossingen, met versnelde leningen aan Jordanië en de Westoever. Die landen kunnen nu de capaciteit van het onderwijs uitbreiden en voorkomen dat een nieuwe verloren generatie opgroeit zonder onderwijs.'


CV Frank Heemskerk


1969 Geboren in Haarlem


1994 Afgestudeerd economie aan de UvA


1995-2003 Carrière bij ABN Amro


2003-2006 Lid Tweede Kamer voor


de PvdA


2007-2010 Staatssecretaris Economische Zaken


2011 Lid raad van bestuur Royal


Haskoning


1 april 2013 Bewindvoerder


Wereldbank


Frank Heemskerk is getrouwd en heeft 2 kinderen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden