Grijzende graaier op koers voor macht Brazilië

Hooguit een procent van de Brazilianen zou op hem stemmen. Toch gaat Michel Temer de volgende president worden.

Beeld REUTERS

Het eerste dat opvalt aan de Braziliaanse vicepresident Michel Temer is zijn ijzige glimlach. Een politieke tegenstander vergeleek de stijve jurist treffend met 'een butler uit een horrorfilm'. Zijn krampachtig formele manier van doen is uitzonderlijk in Brazilië, waar omgangsvormen worden gekenmerkt door een joviale hartelijkheid. Volgens opiniepeilingen zou Temer bij verkiezingen slechts een procent van de bevolking achter zich krijgen.

Maar de 75-jarige politicus heeft geen stemmen nodig om de machtigste man van het land te worden. Want zodra de Senaat groen licht geeft voor de afzettingsprocedure tegen president Dilma Rousseff, treedt Temer aan als interimpresident. In eerste instantie voor een periode van zes maanden, de maximale duur van het afzettingsproces. Mocht Rousseff inderdaad haar baan verliezen, dan staat Temer tot de verkiezingen in 2018 aan het hoofd van Brazilië.

Temer is de jongste van acht kinderen. Zijn ouders komen in de jaren twintig als Libanese migranten naar Brazilië en beginnen een koffieplantage in een dorp in São Paulo. Temer studeert rechten en gaat daarna aan de slag als docent op de universiteit. Als in 1964 de militairen via een staatsgreep de macht grijpen, houdt hij zich op de vlakte.

Ijzersterke achterban

Begin jaren tachtig sluit Temer zich aan bij de MDB (Democratische Beweging Brazilië), een van de twee partijen die zijn toegestaan tijdens de dictatuur. Na de terugkeer van de democratie gaat de partij verder als PMDB en biedt onderdak aan politici van zeer uiteenlopende pluimage. Temer schopt het tot parlementariër en wordt drie keer gekozen als Kamervoorzitter. In december 2010 stapt hij de Kamer uit om als vicepresidentskandidaat campagne te voeren met Dilma Rousseff.

De PMDB is de grootste partij van Brazilië en heeft een ijzersterke achterban. De partij heeft geen duidelijke ideologie. Ze kronkelt van links naar rechts, al naar gelang het uitkomt. Al sinds 1994 hebben ze geen eigen presidentskandidaat meer. Maar wie er ook aan de macht is in Brazilië, niemand kan om de PMDB heen. De partij gebruikt dat om zo veel mogelijk invloedrijke baantjes binnen te slepen. Het is een comfortabele positie: uit de wind, maar koersbepalend.

Als Temer en Rousseff in 2010 samen campagne voeren, steelt Temer de show met Marcela, een voormalig fotomodel. De 42 jaar jongere vrouw heeft Temers naam in haar nek getatoeëerd. Marcela is Temers derde echtgenote en hij kreeg met haar zijn vijfde kind. Rousseff wint de verkiezingen riant en Temer wordt vicepresident. Tussen de bedrijven door ziet hij ook nog kans romantische gedichten te schrijven. In 2013 brengt hij een bundel uit.

Beeld AP

Brief aan Rousseff

Hoewel Temer in 2014 opnieuw de verkiezingen wint aan Rousseffs zijde, is hij ontevreden over de invloed die hij kan uitoefenen. 'Ik heb de eerste vier jaar als vicepresident slechts als decoratie gediend', schrijft hij eind vorig jaar in een boze brief aan Rousseff. 'Toen u een ontmoeting had met de Amerikaanse vicepresident Joe Biden, heeft u me niet eens uitgenodigd.'

De 'uitgelekte' brief vormt het begin van de definitieve breuk tussen de twee. De positie van Rousseff wankelt, op straat vinden grootschalige anti-regeringsprotesten plaats. Temer ruikt macht en wendt zijn decennialange ervaring en netwerk aan om steun te vergaren voor de afzettingsprocedure tegen Rousseff. Dat hij zelf op de verdachtenlijst staat van een groot corruptieschandaal, waarbij semi-staatsoliebedrijf Petrobras steekpenningen doorspeelde aan politici, remt hem niet in zijn ambities.

Temer ligt goed in het Congres en zijn kennis van de achterkamertjes vormt zijn grootste kracht. Hij is een meester in de koehandel die noodzakelijk is om stand te houden in de Braziliaanse politiek, in tegenstelling tot Rousseff. Wat dat betreft zal hij meer gedaan weten te krijgen. Maar het is afwachten of zijn tactiek blijft functioneren als hij straks definitief uit de schaduw treedt.

Zondag gaf de Braziliaanse Tweede Kamer groen licht voor een afzettingsprocedure tegen president Dilma Rousseff. Het doek is nog niet definitief gevallen voor de oud-guerrillastrijdster, maar haar positie wordt steeds onhoudbaarder.

Rousseff heeft gesjoemeld met de overheidsbegroting. Ze heeft geld geleend van staatsbanken om gaten in de begroting te dichten. Haar opponenten spreken van een 'fiscale misdaad', en zien daarin reden voor afzetting. Rousseff zelf noemt het een couppoging. Juristen zijn het er niet over eens of creatief boekhouden genoeg aanleiding is voor een afzettingsprocedure.

Ruim tweederde van het lagerhuis stemde zondag tegen de president. Naar verwachting stemt de Senaat binnen enkele weken ook in met de procedure, waarna het onderzoek begint. Op dat moment komt Rousseff op non-actief te staan. Zolang het proces duurt, maximaal een half jaar, zal vicepresident Michel Temer dienst doen als interimpresident. Als na afloop van het onderzoek tweederde van de senators zich tegen Rousseff keert, wordt Temer president.

Er is een risico dat Temer samen met Rousseff ten onder gaat. Als vicepresident kan hij immers ook verantwoordelijk worden gehouden voor het creatief boekhouden. Veel hangt af van partijgenoot Eduardo Cunha, die als parlementsvoorzitter de agenda bepaalt. Vooralsnog heeft de gehaaide Kamervoorzitter zich aan Temers kant geschaard, maar de vraag is voor hoelang. Want als Temer valt, wordt Cunha president.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden