Grijze Wolven bedreigen integratie van Turken

IN 1965 VERSCHEEN van de hand van de voorman van de Turkse conservatieve Boerenpartij Alpaslan Türkeü een boekje met de titel Dokuz Iüik, 'De negen lichten'....

Vier jaar later veranderde Türkeü de naam van de Boerenpartij in Nationalistische Actie Partij (MHP). In die jaren namen de gewelddadigheden tussen links en rechts in Turkije sterk toe. Studenten, journalisten, schrijvers en politici werden door aanhangers van de partij het zwijgen opgelegd. De invloed van de MHP groeide. De partij werd vooral berucht vanwege haar jeugdafdeling, een soort Turkse variant van de SA van Hitler en de Fasci van Mussolini.

De jeugdleden, die een paramilitaire training kregen, noemden zich 'Idealisten', maar werden vooral berucht als 'Grijze Wolven' (Bozkurtlar), naar het embleem van de jeugdbeweging. De Grijze Wolven stonden en staan een groot Turks rijk voor, van de Balkan tot China, onder het banier van de grijze wolf, een eeuwenoud Turks symbool.

De strijd tussen links en rechts was uitermate fel. Links toonde zich daarin overigens niet veel zachtzinniger dan rechts. Er vielen duizenden doden. In 1980 maakte een militaire staatsgreep een einde aan het meeste geweld. Daarna richtten de Grijze Wolven zich meer op paramilitaire activiteiten tegen bijvoorbeeld de PKK en op de drugshandel.

Met de komst van gastarbeiders en politieke vluchtelingen in Nederland kwamen ook de conflicten mee. Met als gevolg dat ontwikkelingen in Turkije hier vaak werden weerspiegeld. Dat is zo gebleven, hoewel de Turkse gemeenschap nu al decennia in Nederland woont. Vliegtuig, schotelantenne, kranten en soms bezittingen bewerkstelligden dat Turken in Nederland uitstekend op de hoogte bleven van wat er in hun land van herkomst gebeurde.

Ook het geweld werd geëxporteerd. Een dieptepunt was een moordaanslag in 1979 in Utrecht waarbij sprake was van nauwe betrokkenheid van de Grijze Wolven. De dader werd veroordeeld tot zeven jaar. Deze moord was voor sommigen destijds aanleiding te vragen om een verbod van de Grijze Wolven.

Dat bleek niet zo gemakkelijk. Het Turkse Constitutionele Hof heeft Turkse politieke partijen buiten Turkije verboden. Daarom gebruiken sympathisanten en leden van de MHP Turkse organisaties, zoals de in Amsterdam gevestigde Turkse Federatie, als dekmantel. Zulke organisaties hebben zich ontwikkeld tot meesters in het ophouden van de schone schijn.

Daarnaast lieten de Grijze Wolven zich er - althans in het openbaar - op voorstaan dat, als zij al niet de uitvinders van het begrip democratie waren, zij toch op z'n minst de integratie van Turken in Nederland een warm hart toedragen. Deze integratie moet dan wel gepaard gaan met behoud van de eigen Turkse cultuur.

In hoeverre ze hun toevlucht namen tot dwang, afpersing en geweld om andersdenkenden in het gareel te houden, bleef onduidelijk. Het gonsde in 1979 van de geruchten, maar feiten waren nauwelijks te vinden. Volgens juristen was het moeilijk te bewijzen dat de Grijze Wolven zich aan strafbare feiten schuldig maakten.

Daarna bleef het stil en de Grijze Wolven gingen door met hun activiteiten. Maar nu zijn ze dankzij het boek Grijze Wolven van de journalisten Stella Braam en Mehmet Ülger opnieuw in het nieuws. De auteurs willen met hun boek waarschuwen tegen de greep van de MHP op Turken in Nederland. Daardoor komt de integratie van Turken in gevaar, vinden zij.

Braam en Ülger begonnen hun speurtocht naar de beweging in 1995, nadat ze waren getipt dat het nationalisme onder de Turken in Nederland was toegenomen. Hoe groot die toename is en waarom zij juist voor de Grijze Wolven kozen, blijft onduidelijk. In de hele Turkse gemeenschap was de polarisatie - net als in Turkije zelf - toegenomen: fundamentalisten, Grijze Wolven, Koerden, Alevieten, Azeri's en linkse splintergroepen. De ontwikkelingen rond de brand bij de familie Kösedag in Den Haag dit voorjaar maakten dat voor iedereen zichtbaar.

Mede naar aanleiding van die gebeurtenissen verscheen het boekje Turks extreem-rechts, uitgegeven door het comité 'Stop de Grijze Wolven'. Net als Braam en Ülger verbaast het comité er zich terecht over dat mantelorganisaties van de Grijze Wolven nog steeds subsidie krijgen van verschillende overheden. Kritiek daarop werd ook al na de moord in Utrecht geuit. Maar kennelijk zijn overheidsinstanties na al die jaren nog niet in staat na te gaan of vorm en inhoud van al die 'culturele' - lees: politieke - organisaties elkaar dekken. Dat geldt overigens niet alleen voor de Grijze Wolven, maar ook voor andere Turkse en Koerdische organisaties.

Hoewel Turks extreem-rechts als uitgave van een comité met een duidelijk doel twijfels oproept, valt het met de weergave van de feiten mee. De auteurs zijn af en toe wel erg snel met beschuldigingen dat deze of gene een Grijze Wolf is, maar wie de ideologisch gemotiveerde uitspraken laat voor wat ze waard zijn, heeft een handzaam overzicht over de Bozkurtlar, compleet met noten, cijfers en verwijzingen die het verhaal van de auteurs moeten staven.

Gezien de risico's die publiceren over dit thema met zich meebrengt, kozen de auteurs van het boekje voor de anonimiteit. Braam en Ülger deden dat niet. Met als gevolg dat ze nu ondergedoken zitten. Natuurlijk krijgt hun boek mede daardoor veel aandacht, maar het valt voor de auteurs te hopen dat ze niet werkelijk bovenaan op een hitlist staan. Want zoals een geïnterviewde tegen Braam zegt: 'Onderduiken heeft geen zin: jij hebt geen geld voor goede onderduikadressen en lijfwachten.'

Verwijzingen en cijfers ontbreken in het boek van Braam en Ülger, dat minder feitelijk is. Ze beschrijven met veel sfeer de leefwereld van aanhangers van de Grijze Wolven. Daarmee schetsen ze een goed beeld van het karakter van de Bozkurtlar. Vooral voor wie geen idee heeft van de opvattingen van zo'n organisatie, zal het boek de ogen openen. Een nadeel van zoveel sfeer is dat Grijze Wolven veel suggereert zonder dat het kan worden waargemaakt.

Bij dit soort onderwerpen kan dat soms niet anders, maar af en toe kun je je niet aan de indruk onttrekken dat het boek ook is geschreven vanuit een gevoel van verontwaardiging. Sommige vragen doen dan wat komisch aan, zoals deze: 'Bent u crimineel, bij de BVD sta jij bekend als extreem-rechtse crimineel, ontvoeren jullie écht mensen?' Voor wie het niet duidelijk is dat de Grijze Wolven niet deugen, vraagt Ülger maar eens extra naar de politieke kleur van een bezochte instelling. Hij krijgt te horen: 'Ben je achterlijk? Er hangen hier foto's van MHP-leider Türkeü. . . Driemaal raaien.'

Het is jammer dat de auteurs niet voor een wat zakelijker aanpak hebben gekozen. Je kunt de Grijze Wolven niet serieus genoeg nemen. Wat aan het boek vooral ontbreekt, is een kader, een context waarin de lezer de gesignaleerde groei van de Grijze Wolven kan plaatsen.

Ook ontbreekt het aan vermogen tot relativeren. Want moet je nu bang zijn voor mannen die zeggen liever één pistool te hebben dan tien broers, of moet je erom lachen? Wat zegt het als uit afgetapte telefoongesprekken blijkt dat de voorzitter van de Turkse Federatie in Amsterdam contact had met de leider van de Duitse zusterorganisatie? Moet je echt onder de indruk zijn van mannen die zeggen dat ongelovigen in het Westen moeten worden bekeerd? Of valt dat eerder in de categorie routinematige retorica waarin niemand echt gelooft? De spreker nog het minst.

Henk Müller

Stella Braam & Mehmet Ülger: Grijze Wolven - Een zoektocht naar Turks extreem rechts.

Nijgh & Van Ditmar; 176 pagina's; ¿ 29,90.

ISBN 90 388 0298 6.

Comité Stop de Grijze Wolven: Turks extreem-rechts.

Comité Stop de Grijze Wolven; 146 pagina's; ¿ 14,- (over te maken op giro 4553587, FOK Amsterdam, onder vermelding van Grijze Wolven).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden