Griezelreflecties

In de meeste horrorfilms, zoals het vanavond vertoonde Black Swan, zijn spiegels niet te vertrouwen. Dat was niet altijd zo. Wanneer Dr. Jeckyll in Dr. Jeckyll and Mr. Hyde (Rouben Mamoulian, 1931) na zijn gedaanteverwisseling in de spiegel kijkt en ziet hoe zijn gezicht opeens dat van een monster is, wordt gebruikgemaakt van de logische aanname dat spiegels altijd de waarheid vertellen. Daarom schrikt Jeckyll/Hyde zo erg wanneer hij zichzelf ziet.


In latere horrorfilms gingen spiegels juist liegen, zoals in de scène uit Roman Polanski's Repulsion (1965), waarin de geflipte Carol via de spiegel van haar kleerkast een enge man achter haar ziet staan, die er helemaal niet is. Het enige wat de spiegel op dat moment echt reflecteert, is Carols waanzin. De scène uit Repulsion is ook interessant omdat hier misschien wel voor het eerst de spiegel als schrikmiddel wordt ingezet: op het moment dat Carol een glimp van de enge man opvangt, klinkt opeens harde muziek, maar als ze zich omdraait blijkt alle paniek om niets. Het is een scène waarop in volgende griezelproducties eindeloos werd gevarieerd, tot het spiegeleffect uitgeput raakte en horrorfilmers iets anders moesten gaan bedenken om hun publiek angst aan te jagen.


Behalve dan Darren Aronofsky. Die strooit door zijn meesterwerk Black Swan zó veel briljante spiegeleffecten dat ze het cliché ontstijgen. Hoe ferventer ballerina Nina (Natalie Portman) zich aan haar felbegeerde hoofdrol in Tsjaikovski's Zwanenmeer wijdt, hoe labieler ze wordt; uiteindelijk kan ze in geen enkele spiegel meer kijken zonder dat er met haar evenbeeld iets raars gebeurt. Veel van deze griezelreflecties zijn zo subtiel dat je ze na drie keer kijken nog niet allemaal hebt gezien, maar het gaat Aronofsky dan ook juist om het subliminale, onderhuidse effect dat ze sorteren. In dat opzicht is Black Swan een veel subtielere horrorfilm dan je door de barokke stijl en de geweldig pompeuze muziek - Tsjaikovski in een psychose, zo klinkt Clint Mansells score - zou denken. Verdiende Oscars voor de film en Portman, terwijl ook Barbara Hershey als Nina's moeder angstaanjagend goed is.


Black Swan (Darren Aronofsky, 2010) RTL 5, 20.30-22.35 uur


Boys Don't Cry

(Kimberley Peirce, 1999) Brandon Teena is eigenlijk een zij (Hilary Swank) en heet niet Brandon Teena, maar Teena Brandon. Aanvankelijk lukt het haar in een stadje in de deprimerende leegte van Nebraska de getapte jongen uit te hangen in een vriendenclubje waar de opgekropte spanning voelbaar is. Een verkeerd woord of gebaar en de met bier gevulde jongens rammen erop los; zulke mensen, zo'n sfeer. Als uit dat vriendengroepje Lana (Chloë Sevigny) voor de stoere, maar fragiele Brandon valt, gaat zelfs dat lang goed. Maar langzaam wordt duidelijk dat in dit op feiten gebaseerde verhaal een noodlottige afloop onvermijdelijk is. Debutante Peirce maakte er een inktzwart, maar niet te missen exposé van zonder ontsnapping in de vorm van lichtvoetigheid, optimisme of humor. Swank won er haar eerste Oscar mee.


RTL8, 20.30-22.00 uur


Nowhere Boy

(Sam Taylor-Wood, 2009) Videokunstenares Sam Taylor-Wood maakte haar debuut als speelfilmregisseur met deze opvallend conventionele, maar degelijke biopic over de jeugd van John Lennon (Aaron Johnson). Zijn moeder is verdwenen, hij wordt opgevoed door zijn tante (Kristin Scott Thomas). Ondertussen richt de ruige, maar ook kwetsbare rebel een bandje op. De rest is geschiedenis. Taylor-Wood trouwde na de film met haar veel jongere hoofdrolspeler.


Nederland 2, 23.45-01.15 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden