Griepprik kan onverwacht nadeel hebben

AMSTERDAM - De jaarlijkse griepprik zou op lange termijn een onverwacht nadeel kunnen hebben. Onderzoek bij muizen en fretten wijst uit dat een natuurlijke infectie met een influenzavirus gedeeltelijk kan beschermen tegen virussen van een ander subtype, maar dat vaccinatie die kruisbescherming juist kan voorkomen.

Als zich een compleet nieuw (pandemisch) virus aandient, zoals de vogelgriep, zijn de ongevaccineerde dieren opmerkelijk genoeg enorm in het voordeel. Of vaccinatie bij mensen, met name bij jonge kinderen, tot een vergelijkbaar nadeel leidt, moet nader worden onderzocht, schrijft Rogier Bodewes in zijn proefschrift waarop hij vrijdag aan het Rotterdamse Erasmus MC promoveert.

Maar omdat nieuwe pandemieën op de loer blijven liggen is het zaak om dat risico in kaart te brengen, zegt hij. Die kruisbescherming, zogeheten heterosubtypische immuniteit, ontstaat doordat de zes interne eiwitten van de influenza A-virussen grotendeels identiek zijn, legt Bodewes uit. Bepaalde cellen van het immuunsysteem, cytotoxische T-cellen, hebben een geheugen en herkennen die interne eiwitten bij opeenvolgende infecties. Die T-cellen ruimen geïnfecteerde cellen op.

Muizen en fretten
Bodewes vergeleek twee groepen muizen en fretten (waarvan het immuunsysteem lijkt op dat van de mens) die hij blootstelde aan het vogelgriepvirus H5N1. De eerste groep had even daarvoor al een infectie met een H3N2-virus doorgemaakt, de tweede groep was gevaccineerd voordat ze met het H3N2-virus werden geïnfecteerd. Het verschil was vaak een kwestie van leven of dood, vertelt hij. H5N1 is uiterst gevaarlijk: hoewel maar weinig infecties voorkomen, overlijdt 60 procent van de mensen die het oplopen. Maar de ongevaccineerde dieren hadden een voorsprong: in hun milt en longen trof Bodewes veel meer specifieke T-cellen aan: die hadden het H5N1 virus aan zijn interne eiwitten herkend en zorgden met hun respons voor een zekere bescherming.

Een vaccin activeert slechts een deel van het immuunsysteem, verduidelijkt hij: de B-cellen herkennen de eiwitten op de virusmantel (die in het vaccin zitten) en reageren door antistoffen te maken. De respons van de cytotoxische T-cellen blijft echter achter.

Zijn proefschrift vormt geen pleidooi tegen de jaarlijkse griepvaccinatie. Voor risicogroepen, die erg ziek kunnen worden van de griep, is de griepprik noodzakelijk, beklemtoont hij. Maar die vaccinatie beschermt tegen de stammen die op dat moment circuleren en doet weinig of niets tegen mogelijke pandemische varianten. Daarom moeten mensen met een hoog risico bij een pandemie snel worden ingeënt.

Immuniteit
Wereldwijd wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een breed werkend vaccin en de bevindingen van de Rotterdamse promovendus zijn daarvoor van groot belang. 'Duidelijk is dat we ons ook moeten richten op de interne eiwitten en de T-cel immuniteit die daardoor ontstaat.' Zolang dat breed werkende vaccin nog niet bestaat, zou de toediening van levend verzwakte virussen als vaccin een goed alternatief kunnen zijn, aldus Bodewes. Die wekken ook cytoxische T-cellen op tegen de interne eiwitten en bieden zo iets meer kruisbescherming tegen andere virussen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden