NieuwsGriepseizoen

Griepprik boven verwachting in trek, eerste tekorten tekenen zich af

Door de coronacrisis is de vraag naar de griepprik groter dan de afgelopen jaren. De eerste tekorten dienen zich aan bij de apothekers, waar mensen zich melden die niet in een risicogroep vallen. Voor de 6 miljoen mensen die via de huisarts in aanmerking komen voor een griepprik zijn er een half miljoen extra vaccins ingeslagen. 

Jaarlijks laten drie miljoen mensen zich inenten via de huisarts, uit een vaccinvoorraad die het RIVM centraal inkoopt. Die vaccins zijn bedoeld voor alle mensen boven de zestig, en mensen met een onderliggende aandoeningen als longproblemen, of hart- en vaatziektes. De vaccins kunnen de griep voorkomen, of maken het ziekteverloop, als het virus toch weet toe te slaan, minder ernstig. In tijden van overvolle ziekenhuizen geen overbodige luxe.

Het aantal mensen dat jaarlijks zelf via de apotheek een griepvaccin bestelt is relatief klein: in 2018 waren het er 25 duizend. Maar dit jaar vragen zoveel mensen een griepprik aan, uit angst voor de combinatie corona-griep of om quarantaine bij symptomen te voorkomen, dat alle voorraden bij groothandels en de farmaceut inmiddels zijn uitgeput. 

Dat is ‘zonde’, zegt viroloog Menno de Jong van het Amsterdam UMC. ‘Al het gedoe rond de testcapaciteit wordt groter, omdat er in de herfst en winter mensen rondlopen met klachten door andere virussen dan corona. Als je griepgevallen voorkomt, kun je dat een beetje reduceren.’

Daarbij geldt wel, zegt De Jong, dat griepvirussen maar een fractie vormen van het totale aantal virussen (zoals verkoudheids- en rhinovirussen) dat rondwaart. En bovendien is het belang van het vaccin het grootst voor risicogroepen en zorgmedewerkers (zodat zij de griep niet kunnen overdragen op hun patiënten). Maar ook voor die groepen is niet zeker of er genoeg is ingekocht. Alle voortekenen wijzen erop dat veel meer mensen dan voorheen een griepvaccin willen.

‘In mei werd duidelijk dat de belangstelling dit jaar door de coronacrisis weleens groter zou kunnen zijn’, zegt Rob Riesmeijer, hoofd bevolkingsonderzoek van het RIVM. ‘Normaal gaan we uit van 50 procent opkomst, nu hebben we nog eens 500 duizend extra vaccins ingekocht. We hebben er in totaal 3,88 miljoen. We hopen daarmee voldoende te hebben.’

Kippeneieren

Die extra bestelling was ‘een behoorlijke tour de force’, zegt Riesmeijer. De ontwikkeling van een griepvaccin is een ingewikkelde exercitie, waarbij de Wereldgezondheidsorganisatie in februari bepaalt welke virusvarianten in het vaccin moeten. Daarna gaan farmaceuten aan de slag en kweken de virussen in grote hoeveelheden in kippeneieren, om deze na inactivatie deels of geheel in de vaccins te kunnen opnemen. Bijbestellen is ingewikkeld, zeker als overal ter wereld de vraag toeneemt. Farmaceuten hebben daarom wel extra geproduceerd, maar al die voorraden zijn verkocht.

Huisartsen konden dit jaar 115 procent van hun normale hoeveelheid bestellen, ‘maar ik heb het vermoeden dat dit niet genoeg zal zijn’, zegt huisarts Els Tibosch uit Amsterdam. ‘Zelfs mensen die wij normaal onder de ‘griepprikweigeraars’ scharen, bellen nu spontaan om te zeggen dat ze dit jaar wel een griepprik willen. Het aantal aanvragen neemt nu snel toe.’ Huisartsen uit heel het land bevestigen dat beeld.

Huisartsen beginnen meestal de tweede helft van oktober met hun inentingscampagnes (dit jaar in verband met de anderhalvemetermaatregelen vaak in sporthallen of zelfs – in het geval van Tibosch – in de Westerkerk), dus de komende weken wordt duidelijk hoe groot de toeloop is. Riesmeijer van het RIVM: ‘Dat is best spannend. Bij de eerste huisartsen die vaccineren gaan we goed kijken hoeveel mensen er komen.’

Zestigers

Als de opkomst de verwachtingen overtreft, ‘dan hebben we daarvoor scenario’s uitgewerkt’, zegt Riesmeijer. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat het RIVM de gezondste ouderen gaat vragen van het vaccin af te zien. Over het verband tussen griep en corona is nog weinig bekend, zegt hij. ‘Het lijkt niet zo te zijn dat je door corona vatbaarder bent voor de griep of andersom. Maar twee infecties achter elkaar wil je natuurlijk voorkomen.’

De griep eist in Nederland enkele duizenden levens per jaar en is vooral gevaarlijk voor heel jonge kinderen (van wie het immuunsysteem het virus nog nooit heeft bestreden) en voor oude mensen of mensen met een onderliggende ziekte (van wie het immuunsysteem is verzwakt), zegt viroloog De Jong. Hoopgevend nieuws is er wel: de griepgolf in Australië, dat altijd een half jaar op ons voorloopt, verliep dit jaar opvallend mild. De afstandsmaatregelen zijn immers ook effectief tegen de overdracht van het griepvirus.

De griepprik onder zorgpersoneel

Zorginstellingen moeten zelf vaccins inkopen om hun personeel in te enten. Al jaren proberen zij de vaccinatiegraad onder hun medewerkers omhoog te krijgen. Daar is veel weerstand tegen, zegt viroloog De Jong. ‘Medewerkers vinden dat zij ook recht hebben op een paar dagen ziek thuis.’

Maar juist in de ziekenhuizen en verpleeghuizen bevinden zich kwetsbare patiënten en bewoners, die zelf relatief weinig baat hebben bij het vaccin. Het immuunsysteem moet na toediening ervan immers zelf aan de slag en dat is nu juist verzwakt. Bij gezonde zorgmedewerkers is het vaccin veel effectiever en kan het dus voorkomen dat zorgverleners hun kwetsbare patiënten besmetten.

‘Bovendien’, zegt De Jong, ‘proberen we er onze medewerkers op te wijzen, juist in deze tijden waarin de zorg al zo onder druk staat, dat griep een additioneel risico vormt om ziek thuis te zitten en dat dus hun collega’s extra belast worden als zij geen griepprik halen. Covid kunnen we helaas nog niet voorkomen, maar griep wel.’

Onder ziekenhuispersoneel was het vaccinatiepercentage vorig jaar 33 procent, dit jaar hoopt de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) dat te verhogen tot 43 procent, zegt een woordvoerder. ‘Maar we hebben tot ruim boven die grens ingekocht.’ Een zware griepgolf, met veel extra patiënten en tegelijkertijd veel verzuim van personeel zou ‘rampzalig’ zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden