ANALYSE

Griekse staat behoeft totale renovatie

De belastingdienst werkt met oude systemen, of met papier, en de corruptie is ingebakken. Brussel eist wel hervormingen, maar Athene is nergens zonder investeringen - en veel tijd.

De haven van Hydra, een eiland in de Egeïsche Zee. Op de achtergrond het door Jeff Koons ontworpen jacht Guilty van de industrieel Dakis Ioannou Beeld Wolfgang Stahr/Hollandse Hoogte

Syriza wil heus wel hervormen, benadrukt minister van Financiën Yanis Varoufakis, alleen op een andere manier dan de vorige regering. De Griekse regering wil tot ongenoegen van de andere eurolanden minder bezuinigen en meer uitgeven. Zulk beleid slaat natuurlijk een gat in de begroting. Syriza wil dat op korte termijn repareren door vooral rijke Grieken meer belasting te laten betalen. De geldschieters van Griekenland, Duitsland voorop, zijn daar sceptisch over.

En met reden. De impact van het rapport dat de OESO in 2012 over Griekenland publiceerde, trilt nog na in Brussel. Onder de kurkdroge titel Griekenland: een evaluatie van de centrale overheid schreef de adviesorganisatie voor overheden een verwoestende analyse over de Griekse bureaucratie. 'In Griekenland is geen duidelijke centrale sturing. Niemand is aanspreekbaar op het resultaat van hervormingen of draagt daarvoor verantwoordelijkheid. De implementatie van het regeringsbeleid is dan ook bijzonder zwak', luidt een van de bevindingen. Een andere: corruptie en cliëntelisme zitten sinds decennia ingebakken in het systeem. Een hoog percentage overheidsdienaren is incapabel en/of onbetrouwbaar. En misschien wel het grootste probleem: de Griekse overheid is stekeblind, omdat de overheidsadministratie een verschrikkelijke puinhoop is.

Corruptie

Het slagveld overziende beval de OESO de 'oerknal'-benadering aan: het overheidsapparaat tot op de bodem afbreken en helemaal opnieuw opbouwen. Drie jaar na dato zijn deze conclusies 'nog onverkort geldig', zegt Tom de Bruijn. 'Dat rapport laat duidelijk zien hoe zwak de overheid in Griekenland is.' De Haagse wethouder van Financiën was tot medio vorig jaar lid van de taskforce van de Europese Commissie voor Griekenland. Deze groep ambtenaren adviseert de Griekse regering over noodzakelijke hervormingen. 'Corruptie is wijdverbreid. Wil je dat structureel aanpakken, dan kost dat heel veel moeite en tijd', analyseert De Bruijn.

Om meer belastinginkomsten te genereren, moet zowel de administratie worden verbeterd als de corruptie bij de Griekse belastingdienst worden bestreden. Die twee dingen gaan hand in hand omdat gebrekkige administratie corruptie faciliteert. Iemand die op de hoogte is van de problemen bij de Griekse belastingheffing maar daarover alleen anoniem zijn zegje wil doen, geeft een voorbeeld: 'In sommige regio's wordt de belastingaanslag niet geadministreerd, maar alleen de betaling ervan. Dat werkt omkoping in de hand. Stel: een Griek krijgt een aanslag van 500 euro. Die burger gaat dan naar de belastingambtenaar, die hij vaak persoonlijk kent, en geeft hem een envelop met 100 euro smeergeld. De ambtenaar vermeldt in de administratie dat de burger zijn belasting heeft voldaan. Omdat de aanslag niet geregistreerd is, komt niemand erachter dat die eigenlijk 500 euro bedroeg.'

Tom de Bruijn Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Stroperigheid van Vrouwe Justitia

Een andere hinderpaal is de stroperigheid van Vrouwe Justitia, aldus De Bruijn. 'Behandeling van een beroep tegen een aanslag kan in Griekenland jaren duren. Het is dus van groot belang dat ook de rechterlijke macht wordt hervormd. En hoe moet Athene controleren of de belastinginning correct verloopt als de administratie niet deugt? De belastingdienst werkt met sterk verouderde computersystemen; een groot deel gebeurt nog met de hand en op papier.' Het zal enorme investeringen vergen om de ict-systemen van de belastingdienst bij de tijd te brengen. En alweer: heel veel tijd.

De Griekse regering toonde zich in het verleden vaak onbetrouwbaar. De regering Samaras dwong de hoogste belastinginspecteur, Haris Theocharis, vorig jaar tot aftreden omdat de man al te geestdriftig te werk ging bij het aanpakken van vooraanstaande Griekse belastingontduikers. Onder de mensen die Theocharis op de korrel nam zaten namelijk nogal wat politieke vrienden van de toenmalige regeringspartij Nea Demokratia.

In die zin biedt de verkiezingsoverwinning van Syriza hoop, meent De Bruijn. 'De partij heef als voordeel dat zij nog nooit de macht had. Daardoor zijn de nieuwe leiders niet gecorrumpeerd.' Maar hoe oprecht de anticorruptieretoriek van minister Varoufakis en premier Tsipras ook moge zijn: de omzetting van hun woorden in daden is een herculeswerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden