reportage

Grieks referendum: een emotionele keuze

In de campagne voor het referendum bespelen het ja- en het nee-kamp de kiezers met emoties. 'Niemand snapt wat nu eigenlijk de vraag is.'

Grieken in de rij voor de pinautomaat. Beeld getty

In een Atheense buurtsupermarkt gaan de blikken bonen in stapels over de toonbank. 'Een deel van de klanten koopt alles in twintigtallen', vertelt de kassamedewerker. 'Twintig blikken bonen, twintig pakken rijst.' Goed voor de winkel, zegt hij, maar niet voor het land. 'Al dat slepen met eten creëert alleen maar paniek. En die paniek brengt ons land ten onder.'

Tussen de Grieken die de afgelopen dagen stonden te wachten voor de leeg rakende pinautomaten, reageerde telkens wel een wachtende woest als een Griekse of buitenlandse fotograaf de lange rij kwam vastleggen. Op internet reageren de Grieken even kwaad op foto's van rijen auto's voor benzinepompen. 'De media proberen paniek te zaaien', klagen de organisatoren van een demonstratie tegen de bezuinigingen op hun Facebookpagina. 'Ze willen ons destabiliseren, zodat het Griekse volk hun sterke nee voor meer bezuinigingen niet meer wil uiten.'

Het Griekse referendum van aanstaande zondag gaat officieel alleen over de vraag of de Grieken akkoord gaan met het voorstel van de voormalige trojka van noodleningen in ruil voor meer bezuinigingen. 'Ja' is accepteren. 'Nee' is weigeren. Achter beide antwoorden gaat veel meer schuil. Angst. Trots. Doemscenario's die door hun realisme des te enger zijn.

Beeld EPA

OXI-flyers

In Griekenland is de emotionele campagne begonnen. Vanavond demonstreert het ja-kamp in Athene. Maandag wierp het demonstrerende nee-kamp al een deken van OXI-flyers ('nee') over de stoepen van de binnenstad.

Het ja-kamp deelt de foto's van lange rijen voor dichte banken gretig op internet. De chaos die zij voorspellen bij een Grieks vertrek uit de euro, begint met het sluiten van de banken maandag tastbaar te worden. 'Hoeveel waardigheid is er in gepensioneerden die lange rijen moeten maken om hun pensioen te krijgen en het uiteindelijk niet krijgen?', vroeg oud-premier Antonis Samaras maandag tijdens een toespraak in het parlement. 'Wil je dat de banken opengaan? Stem ja. Wil je dat Griekenland in de euro blijft? Stem ja. We hebben het niet over een goed of een slecht akkoord. We hebben het over de vraag of Griekenland morgen nog bestaat.'

Aanhangers van het ja-kamp tekenden al wereldkaartjes waarin Griekenland zonder de rest van Europa wordt afgebeeld. Naast het grote, rood ingekleurde Turkije steekt het heel klein af.

Beeld AP

Geschiedenis

Het nee-kamp heeft een voordeel uit de geschiedenis. 'OXI' - zoals maandag in grote letters op de Syriza-krant Dageraad stond afgedrukt - was ook de strijdkreet die de Grieken gebruikten toen ze aan het begin van de Tweede Wereldoorlog de strijd aangingen tegen de Italiaanse bezetters. Nu hoort het woord bij het verzoek van Tsipras de 'waardigheid van de Grieken te verdedigen tegen afpersing en onrechtvaardigheid'. De uitleg van cartoonisten is helder. 'Ja' is de voet van Angela Merkel kussen. 'Nee' is een Griekse voet die de Duitse bondskanselier een schop verkoopt.

Uit een peiling bleek maandag dat 57 procent vindt dat een akkoord moet worden gesloten en 29 procent voor een breuk was. In een andere peiling was 47,2 procent voorstander van een akkoord en 33 procent tegen. 'Het probleem is dat iedereen in de war is', zegt Paschos Mandravelis, columnist van de krant Kathimerini. 'We hebben nog vijf dagen de tijd en dat is te kort om goed uit te leggen hoe het zit met de houdbaarheid van de schuld of welke bezuinigingen we moeten nemen als we teruggaan naar de drachme. Door beide kanten wordt van alles geroepen, maar een echt inhoudelijke discussie is er niet. Het is allemaal heel emotioneel.'

Beeld AFP

Onder de armoedegrens

Dat de keuze emotioneel is, is na vijf jaar van bezuinigingen die de Grieken hard hebben geraakt niet zo gek. De economie is met een kwart gekrompen en met het sluiten van ondernemingen is ook het aantal zelfmoorden toegenomen. Bijna de helft van de gepensioneerden leeft onder de armoedegrens. De missie van Tsipras een socialer beleid te eisen in Europa is mislukt. Weigering van extra bezuinigingen betekent volgens de Europese ministers weigering van de euro.

'Niemand snapt wat nu eigenlijk de vraag van het referendum is', zegt Paschos Mandravelis. 'Officieel gaat het over het accepteren van het voorstel van de geldschieters, maar dat was nog niet af. De onderhandelingen waren nog niet afgerond. Tsipras probeert het referendum te verkopen als wapen in de onderhandelingen. Hij doet alsof zijn onderhandelingspositie sterker zal zijn na een nee van het volk. Alsof er na een referendum nog onderhandelingen mogelijk zijn. Sommige kiezers geloven dat. Anderen horen alleen dat de pensioenen worden gekort en zullen daarom tegenstemmen. Maar als we de drachme invoeren, zullen we ook moeten bezuinigen.'

Beeld AFP
Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.