Opinie

Griekenland laat zien hoe hard de euro werkelijk is

Een overwinning voor Syriza zou niet zo'n probleem zijn voor Griekenland. De Grieken krijgen daarmee de regering die ze verdienen en betalen de Griekse elites de rekening voor jarenlang bedrog.

Griekse gepensioneerden tijdens een demonstratie op 2 oktober 2014 in het centrum van Athene tegen de bezuinigingsmaatregelen van de Griekse regering. Beeld null
Griekse gepensioneerden tijdens een demonstratie op 2 oktober 2014 in het centrum van Athene tegen de bezuinigingsmaatregelen van de Griekse regering.

Met Litouwen is de eurozone weer met een lidstaat uitgebreid, maar daar gaat het deze maand niet om. Eind januari vinden er in Griekenland vervroegde verkiezingen plaats en in de peilingen staat de radiaal linkse partij Syriza van Alexis Tsipras, een voormalige communistische studentenleider, op winst. De markten hebben tot nu toe rustig gereageerd, in de verwachting dat de euro ook deze storm zal doorstaan. Maar onder politieke commentatoren, vooral van eurokritische snit, wordt weer naar hartenlust over een 'Grexit' gespeculeerd. Altijd is er die alarmistische ondertoon, over de euro en de stand van de democratie, die in Griekenland op het spel zouden staan. Altijd zijn er sneren naar Zuid-Europa, dat eindelijk eens serieus moet gaan hervormen.

Kleine kans

Zelf zie ik noch de euro, noch de (Griekse) democratie in gevaar. Ook Syriza-leider Tsipras heeft al laten weten niet uit de euro te willen stappen. Hij eist nieuwe onderhandelingen over de strenge spaarkoers van de EU en dat recht heeft hij. Op veel clementie vanuit Brussel hoeven de Grieken, aan wie al veel schulden zijn kwijtgescholden, niet te rekenen en dan zou er in theorie een moment kunnen ontstaan waarop de Grieken zelf uit de euro stappen.

Groot is die kans echter niet, omdat de Grieken dan helemaal aan lager wal raken en de rest van de eurozone opgelucht zal concluderen dat het niet aan haar heeft gelegen. Tegelijk zal het afhaken van Griekenland (dat dan failliet gaat) voor nieuwe onrust zorgen, omdat de markten dan weer bloed ruiken en op zoek gaan naar een volgende prooi. Dit is het rampenscenario dat iedereen wil vermijden, ook degenen die nu nog hoog en droog zitten.

Voor de Grieken is slikken beter dan stikken en voor de rest van de eurolanden eigenlijk ook. Bij een Grieks vertrek vervalt de fictie dat de aan de Grieken geleende miljarden ooit nog terugkomen en krijgen alle eurocritici gelijk die daarin nooit hebben geloofd. Een bittere pil voor de eurocratie, die zulke pillen liever aan de lidstaten voorschrijft, maar meer ook niet. Eurocraten zijn namelijk niet gekozen en alleen verantwoording verschuldigd aan de nationale lidstaten. Bovendien kunnen zij zeggen dat de Grieken geen strobreed in de weg is gelegd. Daarmee is ook de democratie gered (maar Griekenland niet).

De eurocritici hadden misschien gelijk met hun stelling dat Griekenland nooit tot de euro had mogen toetreden (sterker: dat vinden veel voorstanders van de euro nu ook), maar dat is typisch zo'n gelijk waar je niets meer aan hebt als het kalf eenmaal verdronken is. Maar nogmaals; ik denk dat het zover niet komt, omdat de Grieken niet gek zijn en niet uit zichzelf uit de euro zullen stappen.

Syriza-leider Alexis Tsipras. Beeld null
Syriza-leider Alexis Tsipras.

Deal sluiten

Ik begrijp ook niet goed waarom een overwinning voor Syriza zo'n probleem zou zijn. In feite krijgen de Grieken daarmee de regering die ze verdienen en betalen de Griekse elites de rekening voor jarenlang bedrog. Nu weet ik ook dat die elites hun banktegoeden allang in het buitenland hebben veiliggesteld (dat is zo handig met die euro), maar elites die hun eigen volk en hun Europese partners hebben bedrogen zijn geen serieuze elites meer en kunnen geen hervormingen doorvoeren.

Alleen een echte 'volksregering' kan met het oude cliëntèlesysteem afrekenen. Omdat de Griekse schatkist leeg is en Europa nodig is om het buitenlandse bedrijfsleven en de eigen weggelopen elites weer tot investeren te brengen, zal Syriza eieren voor haar (weinige) geld moeten kiezen en met alle partijen een deal moeten sluiten. Dat zijn de onderhandelingen waar Syriza-leider Tsipras het over heeft en daarbij zullen de Grieken niet aan verdere bezuinigingen en belastingen kunnen ontkomen.

Het is overigens niet zo dat het Griekse volk alleen schulden heeft. Veel Grieken hebben maanden geen salaris gehad en nog geld tegoed (ook van Europa). Zouden Noord-Europese werknemers ook onbetaald blijven doorwerken als zij door hun nationale elites zijn bedrogen? Dat doe je alleen als je nog enig vertrouwen in lokale verhoudingen hebt. Daarbij is een overwinning voor Syriza een kans op structurele hervormingen en meer democratische verantwoording.

Een Griekse man met een tas eten van de daklozenzorg in Athene. Beeld null
Een Griekse man met een tas eten van de daklozenzorg in Athene.

Slechte reputatie

Nu heeft het Griekse links radicalisme een buitengewoon slechte reputatie. Athene werd nog door anarchistische en communistische studenten op stelten gezet toen dat in de rest van Europa allang geen gewoonte meer was. Ook voor de financiële crisis, toen het nog goed ging met Griekenland, werd er voortdurend gedemonstreerd. Tegen Amerika, tegen de NAVO, tegen het kapitalisme, tegen het 'nazisme', dat tijdens het kolonelsregiem (1967-1974) aan de macht was geweest. Dit links populisme werd door de Griekse elites gedoogd, uit schuldgevoel over de militaire dictatuur, maar ook omdat het paste in een typisch Griekse verongelijktheid, waarbij automatisch op Europese steun werd gerekend omdat Griekenland de bakermat van de westerse beschaving en democratie zou zijn.

De elites hebben Syriza aan zichzelf te danken en het links-populisme is de vrucht van het Griekse zelfbedrog, waarbij de eigen natie tot mythische proporties werd opgeblazen en nooit werkelijk op eigen benen heeft gestaan. Dan is het goed als voormalige stokebrand Tsipras eens wat zelfbestuur gaat proberen. Met Europese steun, zoals de Grieken altijd hebben geëist. En als het niet bevalt, kunnen de Grieken weer terugvallen op hun oude handelsfamilies (wat in 1974 na het failliet van de kolonels ook gebeurde).

Effectief schrikbeeld

Anders dan vaak wordt beweerd is de euro helemaal niet slecht voor de Griekse democratie, maar gaat er een disciplinerende (zeg gerust: ontnuchterende) werking vanuit die de moderne Grieken leert wat eigen verantwoordelijkheid betekent. Natuurlijk gaat dat met veel gekerm gepaard en is het moeilijk om te onderscheiden wat daarbij valse en echte armoede (of rijkdom) is. Maar dat was voor de toetreding tot de euro ook zo en de Grieken weten zelf het beste dat het met de herinvoering van de drachme niet beter wordt.

Zeg niet dat de Grieken niet hervormen, want de laatste vijf jaar heeft er zich een mentale aanpassing en omwenteling voltrokken als nergens anders in Europa. De euro dwingt iedereen de tering naar de nering zetten, en daarmee doet de euro precies wat zij moet doen. Aan Griekenland, een effectief schrikbeeld voor alle EMU-landen, laat de euro zien hoe hard de eenheidsmunt in werkelijkheid is en wat Europese solidariteit - die in de honderden miljarden aan borgstellingen loopt - in de praktijk betekent.

Dat is niet iets om geringschattend over te doen. Dat nu met Litouwen alle Baltische staten - de echte Spartaanse hervormers van wie ze in Athene en heel Europa nog wat kunnen leren - uit vrije wil tot de eurozone zijn toegetreden, laat zien dat de euro beter werkt dan iedereen (mijzelf incluis) bij de introductie in 2002 voor mogelijk had gehouden. Niets is stabieler, en dus solider, dan een schuldengemeenschap waarbij alle deelnemers elkaar in gijzeling houden. Al zou het EMU-regiem voor de houdbaarheid in de toekomst best wat zachter mogen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden