Griekenland heeft heus wel potentie

Het Griekse akkoord is er, maar wat nu? Elke Griek heeft straks twee jaarinkomens schuld aan het buitenland. Die zal voor een deel terugbetaald moeten worden. Waar zitten de groeikansen voor het bedrijfsleven?

Bij een goudmijn van Skouries is het bedrijf Eldorado Gold op zoek naar goud. Beeld anp

1) Scheepvaart

Het is niet voor niets dat de beroemdste reder een Griek was: Aristoteles Onassis, die de weduwe van de vermoorde president Kennedy huwde. De rijkste Grieken zijn allemaal reder. Behalve EasyJets oprichter Stelios Haji-Ioannou; hij is de zoon van een reder. De zeevaart zit de Grieken in het bloed. De rederijen zijn familiebedrijven waarin de kneepjes van het vak vaak al eeuwenlang van vader op zoon worden doorgegeven. Van de handelsschepen die de wereldzeeën bevaren, zijn er 3.450 van Griekse reders, 16 procent van het totaal. Van elke vier tankers is er één Grieks. Van de Europese handelsvloot is 42 procent in Griekse handen. Helaas bieden de rederijen relatief weinig mensen werk. Op de schepen zijn alleen de hogere officieren nog Grieken. De sector is, ruim gerekend, goed voor 7 procent van de Griekse economie.

Het akkoord waarmee Griekenland zijn euro wist te behouden, is echter een regelrechte bedreiging voor deze sector. Tot nu toe betalen Griekse reders vrijwel geen belasting. Zo genant was hun belastingvrijstelling dat ze aanboden vrijwillig 420 miljoen euro te betalen voor de jaren 2014 tot en met 2017. Door het akkoord dat de Grieken deze week door de eurolanden is opgelegd, zullen ze meer belasting moeten betalen. Dat lijkt redelijk, maar kan verkeerd aflopen. 'Rederijen zijn bijzonder mobiel', zegt Panayotis Zacharioudakis van scheepvaartfinancier Ocean Shipping in Piraeus. 'Als ze meer belasting moeten betalen, zijn ze zo weg.' Sommige reders hebben zich al laten ontvallen dat ze een vestiging in een land met concurrerende tarieven onderzoeken, zoals Cyprus of het Verenigd Koninkrijk. Of dat banen kost, weet Zacharioudakis niet. 'Maar de binding met Griekenland verdwijnt. Dat is gevaarlijk.'

Een containerschip vaart door het Kanaal van Korinthe. Beeld HH

2) Medicijnen

De vele zwakten van de Griekse economie zijn even zovele kansen. Medicijnen bijvoorbeeld. Weinig volkeren in de wereld gebruiken zo veel dure medicijnen als uitgerekend de Grieken. Zij zijn helemaal verslaafd aan merkpillen, en ze slaan op tilt als de dokter of de apotheker hen probeert af te schepen met een merkloos middel, dat meestal dezelfde werking heeft maar soms minder dan 10 procent kost van merkmiddelen.

In heel Europa is 60 procent van de verkochte geneesmiddelen merkloos en dus goedkoop; in Griekenland is dat 18 procent. Dus alleen al op de binnenlandse markt is er een enorm groeipotentieel. De Griekse regering probeert sinds enkele jaren ook al het merkloze geneesmiddel te promoten. Tot nu toe zonder succes.

Volgens wetenschappelijk directeur Marcos Olandezos van de PEF, de organisatie van Griekse medicijnenfabrikanten, is het probleem eigenlijk simpel: 'Apothekers en artsen verdienen meer als ze dure middelen voorschrijven dan goedkope middelen. Dat is nog altijd niet veranderd.' Maar ook hij denkt dat de Grieken, naarmate ze minder geld hebben uit te geven, te overtuigen zijn van het onnut van dure merknamen.

Na cement is medicijnenproductie het grootste industriële product van Griekenland. Groeimogelijkheden zijn er niet alleen in eigen land. Griekse farmaceuten exporteren nu al de helft van hun productie, en dat wordt snel meer. Het meest gaat naar Europese landen, maar ook landen van de voormalige Sovjet-Unie, en sinds twee jaar zelfs het lastige China zijn nu klant.

Nu werken er bij de Griekse farmaceuten rond 11 duizend mensen. Binnen enkele jaren kunnen dat er 14 duizend zijn en kan de export zijn verdubbeld, denkt Olandezos. 'Maar dan moet Griekenland wel binnen de Europese Unie blijven', zegt hij, 'want dat wordt in het buitenland gezien als een garantie voor kwaliteit.'

3) Startups

Griekenland heeft veel bergen en dalen, maar daar zit geen Silicon Valley tussen. Toch gebeurt er wel iets in het land. Jonge bedrijfjes schieten niet als paddestoelen uit de grond, maar het begint te komen.

De eerst 'incubators', de couveusekamers voor jonge ondernemingen, zijn al behoorlijk actief. Een van de eerste was Orange Grove. Volgens Anna-Maria Poullis zijn er in de twee jaar dat het actief is, al 88 ondernemingen vanuit deze couveuse gestart. 'Tweederde van die startups zijn websites, of ondernemers die apps maken', zegt ze. Zo was er een vrouw die een soort Marktplaats opzette voor vrachtcapaciteit. Vrachtrijders en vrachtaanbieders kunnen elkaar zo beter vinden, waardoor er minder lege vrachtwagens rondrijden.

Een andere starter ging olijfolie exporteren. 'Ze heeft haar eigen boomgaard die generaties geleden door haar voorouders is geplant. Dat verhaal buit ze nu helemaal uit. Ze heeft een mooie fles ontwikkeld, een mooi label waar het verhaal over haar familie op staat. Ze exporteert nu zelfs naar Japan.'

Het klinkt mooi, die incubator, maar een kanttekening is op zijn plaats. Orange Grove is een Nederlands initiatief. De Nederlandse ambassade verstrekt ruimte, faciliteiten, coaching en trainingen, en het Nederlandse bedrijfsleven levert het geld. Nederlandse universiteiten leveren deskundigen. Het is bijna ontwikkelingshulp.

En nog een kanttekening. Griekenland wordt al als geen ander Europees land beheerst door het midden- en kleinbedrijf. Van alle banen in het land is 55,2 procent in micro-bedrijven. in heel Europa is dat maar 29,1 procent. Volgens de Europese Commissie vaak bedrijven met weinig mogelijkheden voor groei, laat staan export. Of de startups het beter gaan doen, moet nog blijken.

Op de beurs in Athene staan geen grote multinationals meer. Veel bedrijven hebben de beurs al verlaten. Zo haalde de multinational Coca Cola Hellenic Bottling Company in 2012 zijn hoofdnotering naar Londen. Op de beurs staan nog wel een aantal grote infrastructurele bedrijven genoteerd, die bijvoorbeeld de havens runnen.

Te midden van de malaise zijn het vooral de grote, export georiënteerde bedrijven die overeind weten te blijven, zegt analist Katsenos. Deze bedrijven kunnen volgens hem relatief gemakkelijk hun afzet aanpassen en in hun kosten snijden, waardoor ze winstgevend blijven. Op deze manier konden bijvoorbeeld de Griekse olieraffinaderijen Hellenic Petroleum en Motor Oil de afgelopen jaren hun winstmarges in stand houden. Net als de meeste Griekse bedrijven kampen de raffinaderijen wel met geldgebrek. Om voorlopig aan hun verplichtingen te kunnen voldoen, hebben ze bedrijfsobligaties uitgegeven.

Een andere groeibriljant is het industriële conglomeraat Mytilineos Holdings. Het bedrijf produceert onder meer aluminium en energie, voert grote bouwprojecten uit en handelt in aardgas. Ruim 70 procent van haar activiteiten vinden in het buitenland plaats. Door nog meer te gaan exporteren en op tijd te snijden in zijn personeelsbestand wist Mytilineos de afgelopen jaren winstgevend te blijven.

De beurs in Athene. Beeld anp

4) Goud

Griekenland is rijk aan delfstoffen. Het is een grote producent van marmer, bauxiet (aluminiumerts) en is zelfs 's werelds grootste in perliet. En als het even doorzet is het ook een kampioen in goud.

Dat is vooral te danken aan de mijn Skouries. In 2017 denkt het Canadese goudconcern Eldorado Gold met de exploitatie van deze mijn in het Noorden van het land te kunnen beginnen.

De mijn is intussen wel een schelmenroman waard. In 2003 verkocht de Griekse staat hem voor 11 miljoen euro aan wat nu Eldorado Gold heet. Een half jaar later werd Skouries getaxeerd op 408 miljoen euro. De Europese Commissie procedeert nog altijd tegen de Griekse staat, wegens verboden staatssteun, en wint elke rechtszaak. Maar tot nu toe weigert de regering de vonnissen uit te voeren.

Het bedrijf Eldorado Gold ontwikkelt vier mijnen om Griekenland in 2016 de grootste metaalproducent van Europa te maken. Beeld anp

Milieugroepen verzetten zich inmiddels fel tegen de komst van de mijn. En vooral tegen de bouw van een fabriek die het mengsel van kopererts en goud uit de mijn moet verwerken. De bouwvergunning werd in 2013 door de gemeente ingetrokken, en in april dit jaar door het hoogste gerechtshof in feite hersteld. Maar bijna tegelijkertijd trok de regering Tsipras de exploitatievergunning juist weer in. Een typisch Griekse puzzel.

Als Skouries naar verwachting begin 2017 helemaal in productie is, gaat Griekenland Finland voorbij als grootste goudproducent. Verwacht wordt dat er jaarlijks meer dan 400 duizend ounce goud kan worden gewonnen, en dat kan 450 miljoen dollar opleveren.

Of de Griekse fiscus er wat mee opschiet is weer een ander verhaal. Eerder dit jaar berichtte onderzoeksbureau Somo dat Eldorado de Griekse fiscus omzeilt. Via een Nederlandse brievenbus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden