INTERVIEW

'Griekenland heeft Europa gedwongen in te grijpen'

Ondermijnt de EU de Griekse democratie met het akkoord? De expert van Clingendael is verbaasd over die kritiek.

Adriaan Schout.Beeld Peter Hilz

De EU vertelt Griekenland welke nieuwe wetten het moet aannemen en welke bezuinigingen het moet doorvoeren om financieel te worden gered. Hoe uniek is dat in de geschiedenis van de Europese samenwerking? Ondermijnt het de Griekse democratie? 'Vooral de vorm waarin de EU ingrijpt in Griekenland is uniek', zegt Adriaan Schut, coördinator Europa bij het Instituut Clingendael.

Europa heeft vergaande invloed op de politiek en wetgeving van de lidstaten - dat wil Schout vooropstellen. 'In Nederland was Europa bijvoorbeeld de aanjager van de pensioengelijkheid voor mannen en vrouwen. Daar liepen we begin jaren negentig enorm mee achter, dus moesten we van Europa in korte tijd veel wetgeving omgooien.'

In die zin, vindt Schout, hebben de eisen die de eurogroep nu aan Griekenland stelt veel precedenten. Bijna alle EU-landen hebben een groot deel van hun wetgeving drastisch moeten aanpassen om te voldoen aan de Europese regels - alleen niet op het gebied van financiële huishouding en niet onder zulke hoge druk, met zo'n dramatische apotheose.

Links Griekenland hangt in de touwen

De Grexit is voorkomen, maar van Tsipras' verkiezingsbeloften is niets meer over. Nu de premier uit Brussel is teruggekomen met nog meer bezuinigingen, is de woede en verbijstering bij de linkse Grieken groot. Lees hier het verslag van Sarah Venema vanuit Griekenland.

Winst en verlies in de Brusselse marathon

Na zeventien uur onderhandelen was er dan toch een akkoord over een nieuwe noodlening voor Griekenland. De balans opgemaakt van de hoofdrolspelers in de langste en vermoedelijk belangrijkste eurotop in de nog jonge geschiedenis van de eenheidsmunt. Lees hier een artikel van Brussel-correspondent Marc Peeperkorn.

Tegen de muur

Het akkoord tussen Griekenland en de eurozone heet een dictaat te zijn. Griekenland zou in veler ogen 'tegen de muur' worden gezet, 'ondemocratisch' worden 'platgewalst' en 'uitgeknepen' door de EU, aangevoerd door een veel te dominant Duitsland.

'Ik lees het allemaal ja', zegt Schout. 'En ik ben er toch wel verbaasd over, omdat de Europese landen, dus ook de Grieken, deze regels zelf hebben afgesproken. Europa heeft Griekenland altijd als volwaardige en volwassen lidstaat behandeld.'

Schout was zijdelings betrokken bij de voorbereidingen van de Griekse toetreding tot de eurozone in 2001. 'Toen heeft Griekenland heel hard z'n best gedaan, heel hard bezuinigd tot het aan de norm voldeed.'

Afdwingen

Maar daarna ging het mis omdat de Grieken zouden hebben verzuimd de economie structureel te hervormen. Na de economische crisis in 2008 hebben ze dat opnieuw niet gedaan, en toen ze in 2010 noodsteun kregen in ruil voor bezuinigingen en hervormingen, bleven die hervormingen ver achter bij de afspraken. 'Een van de eisen die Europa eind jaren negentig aan de Grieken stelde, was dat ze een onafhankelijk bureau voor statistiek zouden oprichten. Die eis ligt er nu nog steeds.'

Volgens Schout is het dus niet zozeer de mate waarin de EU ingrijpt in de Griekse samenleving die geen precedent heeft, als wel de manier waarop. 'Nu wil de EU hervormingen van de Griekse economie afdwingen en controleren, daarom zijn de eisen tot in detail uitgespeld, daarom komt er toezicht. De vraag is: moet je daar Europa of Duitsland de schuld van geven? Naar mijn idee niet. Griekenland heeft Europa gedwongen in te grijpen. De eisen die de EU in 2010 aan de Grieken stelde, hadden de vorm van een hoofdlijnendocument. De Ieren, Portugezen en Spanjaarden zijn aan de hand van die hoofdlijnen gaan hervormen, de Grieken niet. Men hoopte dat de Grieken net als de andere landen aan de hand van die hoofdlijnen zelf de details van het beleid zouden invullen.'

Hand over het hart

Vanwege de controle op de privatisering van Griekse staatsbedrijven wordt de rol van de EU vergeleken met de Treuhandanstalt, de organisatie die de leiding had over de privatisering van de staatsbedrijven van de voormalige DDR. Deze bepaald niet zachtzinnige omschakeling waarbij tienduizenden ontslagen vielen, is in Duitsland nog steeds omstreden. Veel betrokkenen herinneren zich deze tijd als traumatisch en vernederend.

'Wat kun je anders doen als keer op keer op keer blijkt dat een land afspraken niet nakomt? Al zouden de Europese leiders het willen, de meesten kunnen niet eens met hun hand over hun hart strijken, omdat ze het akkoord ook nog aan hun parlement moeten kunnen verkopen.'

Schout toonde zich dit voorjaar in opiniestukken al voorstander van de Grexit. 'Ja, zolang de Grieken niet wilden hervormen, leek me dat het beste idee. Deze toestand duurt al zo lang. Hij stort Europa in een neerwaartse spiraal en brengt het functioneren van andere Europese democratieën in gevaar - kijk naar Finland waar de coalitie nu dreigt te klappen.'

Opiniestukken Adriaan Schout

Onderstaande opiniestukken van Adriaan Schout verschenen eerder in de Volkskrant.

Bangmakerij om Grexit is volstrekt misplaatst

Strijd rond vechteuro wordt nog veel harder

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden