ANALYSE

Grieken bezorgen Spanjaarden flink de zenuwen

In Spanje is Podemos een nieuwe partij, die de bestaande verhoudingen wil opschudden. Stevent die af op een Syriza-achtige doorbraak?

Pablo Iglesias, Podemos-leider. Beeld AP

'Tik-tak, tik-tak', scandeerde een triomfantelijke Pablo Iglesias, de leider van de nieuwe Podemos partij, dit weekeinde voor een goed met aanhangers gevuld stadion in Valencia. 'Tik-tak: het aftellen voor Rajoy is begonnen.'

De Griekse zege van Syriza is voor voor zowel de conservatieve regeringspartij als de socialisten in de oppositie een nadrukkelijke herinnering dat Podemos een uiterst serieus te nemen bedreiging vormt. De hegemonie van Spanjes twee grote partijen staat voor het eerst sinds de invoering van de democratie in de jaren zeventig onder druk. En dat op een manier die hun nabije toekomst wel eens aardig vergelijkbaar kan maken met het lot van hun Griekse zusterpartijen.

Zenuwen

De gevestigde politiek is bevangen door de zenuwen na de uitslag in Griekenland. Podemos-leider Pablo Iglesias was de afgelopen maanden veelvuldig gearmd met Syriza-leider Alexis Tsipras te zien. Ook hij is bezig op stormachtige wijze de traditionele politieke verhoudingen in Spanje omver te werpen. Net als bij de Grieken heeft het bezuinigingsbeleid en de corruptie geleid tot een opstand van het electoraat. Vanuit het niets is Podemos volgens peilingen inmiddels een van de grootste, zo niet de grootste partij van Spanje.

Met lokale verkiezingen in mei, verkiezingen in de belangrijke regio Andalusië en landelijke verkiezingen eind dit jaar of begin volgend jaar is het aftellen inderdaad begonnen. Premier Rajoy verscheen maandag in een van zijn schaarse televisie-interviews waar hij nadrukkelijk het Spaanse tweepartijenstelsel verdedigde als een garantie voor de stabiliteit van Spanje. De traditionele partijen hebben Europa groot gemaakt, zo voegde hij er aan toe. Ons of de chaos, zo luidt de boodschap.

Uitgerekend dit weekeinde hield de regerende Partido Popular zijn congres waar de aanrollende crisis reeds goed merkbaar was. Podemos, dat is Russisch roulette, zo sprak premier Rajoy, die voor het eerst de nieuwe partij niet langer wilde negeren.

Zeilen stevig bij zetten

In een nogal zuur en dreigend optreden waarschuwde voormalig premier José María Aznar - weer opgetrommeld na eerder geruzie met Rajoy - dat de partij dit keer de zeilen stevig bij moet zetten. 'Waar is de Partido Popular?' zo vroeg de ex-premier zich af. 'Wil zij werkelijk de verkiezingen winnen?' Of gaan we Griekenland achterna, zo was de onuitgesproken waarschuwing.

Anders dan in Griekenland trekt de Spaanse economie voorzichtig aan. Maar de triomfantelijke toon waarmee in conservatieve kring wordt gevierd dat Spanje geldt als het beste jongetje in Europa's financieel-economische klas wordt volledig overspoeld door de golf aan corruptieschandalen.

Juist vorige week kwam de voormalige partijpenningmeester Luis Barcenas op borgtocht vrij. Tegen hem wordt meer dan veertig jaar gevangenisstraf en de terugbetaling van 52 miljoen euro geëist, onder meer vanwege het bijhouden van een zwarte boekhouding voor de partij. Daar wist de premier alles van, aldus Barcenas. Rajoy had volgens zijn vroegere penningmeester bovendien zelf zwarte douceurtjes ontvangen.

Mariano Rajoy, premier van Spanje. Beeld afp

Griekenland is geen Spanje

De premier liet in zijn televisieoptreden ietwat ongeduldig weten dat hij nooit iets had gemerkt van een zwarte boekhouding, laat staan dat hij iets gekregen had. Die verklaring stak echter wat pover af bij Podemos, waar hameren op de corruptie en het gebrek aan het nemen van politieke verantwoordelijkheid nu juist een van de paradepaardjes is.

Ook in de kring van de socialistische oppositie heersen de zenuwen. Terwijl Podemos bij links flink stemmen wegsnoept, kampt de nieuwe lijsttrekker Pedro Sánchez met een interne strijd tegen de presidente van Andalusische regio. Een regeringscrisis heeft daar deze week eveneens tot verkiezingen geleid en Podemos doet het goed in de peilingen.

Griekenland is geen Spanje, de Pasok geen PSOE, Syriza geen Podemos, zo luidt het socialistische commentaar. Het klinkt meer als een zenuwachtige bezweringsformule dan als een vastberaden waarheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden