Column

Grexit wordt alsmaar onvermijdelijker

 

De Griekse premier Alexis Tsipras. Beeld epa

Het kan snel gaan. Een half jaar geleden had niemand het meer over een vertrek van Griekenland uit de eurozone. Maar na drie maanden van slepende onderhandelingen met de nieuwe Syriza-regering is ons geduld met de Grieken op. VVD-Europarlementariër Van Baalen bepleit een Grexit. Het is volgens hem 'Schluss'.

De directeur van het Duitsland Instituut vergeleek de Europese Unie met een studentenflat (O&D, 28 april). Duitsland is de vlijtige student die, terwijl zijn Griekse flatgenoot zijn ouzo-roes ligt uit te slapen, de huishoudpot spekt en naast de braadworst ook de souvlaki van de borden wast. De Unie dreigt te verslonzen, daarom 'mogen we heel blij zijn dat de Duitsers zo op de regels hameren'.

Nu past een 'regel is regel'-benadering slecht bij een experiment. En iets anders kun je de eerste monetaire unie van soevereine staten in de wereldgeschiedenis niet noemen. Experimenteren en innovatie vereisen juist wendbaarheid: het snel nemen van verlies, trekken van lessen en maken van noodzakelijke aanpassingen. Het hiervoor vereiste onderlinge vertrouwen ontbreekt. Dan resteren inderdaad de regels.

Dat is dus al geen gelukkige werkwijze. Extra problematisch is dat de 'regel is regel'-benadering nogal eenzijdig wordt toegepast. Nee, de Grieken zijn ook geen lieverdjes. Maar waarom horen we zo weinig over hoe de noordelijke landen, Duitsland voorop, de EU-regels met voeten treden? In 2003, toen Duitsland zichzelf onthief van de 3 procentnorm. Maar veel belangrijker, in 2010, door het niet naleven van artikel 125 van het EU-Verdrag dat stelt dat de lidstaten niet aansprakelijk zijn voor elkaars 'verbintenissen' en deze dus 'niet' overnemen.

Van deze zogenaamde 'no bail out'-clausule wilde Duitsland niets weten toen de Griekse obligaties, en daarmee een flink deel van de Duitse bankbalansen, tot 'rommel' werden afgewaardeerd. Was Griekenland volgens de regels failliet gegaan, dan had Duitsland de eigen banken mogen redden. In plaats daarvan schoot Duitsland de Grieken 'te hulp' en bleef de schuld zo bij de Grieken.

Duitsland overtreedt ook de uit artikel 121 voortvloeiende norm van 6 procent voor het overschot op de lopende rekening. Een afspraak tussen de regeringsleiders uit 2011 waar Duitsland zich nooit aan heeft gehouden. Dit jaar wordt een overschot van 8 procent verwacht. De aanbeveling om de balans te herstellen door loonsverhogingen en binnenlandse investeringen negeert Duitsland. Dit had het voor Griekenland aanzienlijk makkelijker gemaakt ook eens iets te exporteren, de Griekse lonen hadden minder hoeven dalen.

Desondanks slaagden de Grieken erin hun overheidstekort van 15 procent om te buigen in een voor dit jaar verwacht primair begrotingsoverschot (dat is exclusief rentelasten). Een ongekende prestatie. Hierbij is binnen Griekenland de pijn zeer ongelijk verdeeld. De Griekse machthebbers, socialistisch en conservatief, hielden zichzelf en hun vriendjes buiten schot. Terwijl juist daar het grote geld te halen valt. De opkomst van Syriza was daarmee niet alleen vanuit democratisch oogpunt onvermijdelijk (volgens artikel 2 een van de waarden waar de EU op berust), maar ook een prachtige kans om eindelijk schoon schip te maken. Minister Varoufakis gaf kort na de verkiezingen aan niet tegen hervormingen te zijn, maar de 'misvorming' van de Griekse economie te willen vervangen door zinvolle maar 'diepe' hervormingen.

De euroleiders grepen deze kans niet aan. Zeker, het onervaren en intern verdeelde Syriza met haar disfunctionele ambtenarenapparaat is geen gemakkelijke onderhandelingspartner. Maar met hun onbuigzame houding vergrootten de euroleiders de onzekerheid rond Griekenland, waardoor de kapitaalvlucht toenam en de belastinginkomsten instortten. Het eerder verwachtte overschot voor de Griekse overheid zal er daardoor ook dit jaar niet komen. Een Grexit wordt alsmaar onvermijdelijker. Hoe dit te rijmen met artikel 3, lid 1, van het EU-verdrag om 'de vrede' en 'het welzijn van haar volkeren te bevorderen'? Om maar eens een regeltje te noemen.

De euroleiders gunden Griekenland veel zolang hun corrupte zusterpartijen daar de dienst uitmaakten. Dat de Griekse economie structureel werd verzwakt, deerde niet. Zodra de kans voor echte vernieuwing zich aandiende, bleek vrijwel niets meer mogelijk. Griekenland wordt in een uiterst onzekere toekomst gestort. De Grieken hebben, 34 jaar nadat zij lid werden van de EU, 42 jaar nadat zij het dictatoriale kolonelsregime verdreven, alle reden om cynisch te zijn over de 'rechtsstaat' die de EU (artikel 2) zegt te zijn. Dat zou ook ons zorgen moeten baren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden