Grensverlegging op luchtige wijze

Nederlandse identiteit?

* * *


Almere Op afstand van de politieke actualiteit gaat in De Paviljoens in Almere de zoektocht naar de Nederlandse identiteit gestaag voort. Na een eerdere tentoonstelling waarin drie kunstenaars een dynamische blik wierpen op het oer-Hollandse onderwerp landschap, gaat het nu om een andere Nederlandse traditie: openheid en interesse voor andere disciplines en culturen.


Drie vrouwelijke kunstenaars van verschillende generaties - Moniek Toebosch (1948), Alicia Framis (1967), Jennifer Tee (1973) - en een man - Gabriel Lester (1972) - zijn daartoe bijeengebracht.


Alle vier maken zij gebruik van uiteenlopende technieken - performance, geluid, video, foto, installatie, beeldhouwkunst -, waardoor hun werk steeds nieuwe vormen aanneemt. Maar het persoonlijke universum dat de vrouwen creëren probeert inderdaad de blik anders te richten. Terwijl het universum van Lester formeler is en eenzijdiger gericht op een vervreemdende, theatrale ervaring. Zijn werk past wel in vorm, maar niet in inhoud bij de rest.


Toebosch, Framis en Tee leveren hun bijdrage aan openheid en grensverlegging op een subtiele, luchtige manier. Daarbij is Toebosch altijd al uit geweest op doorbreking van de gevestigde orde, al was het maar doordat haar stemkunst vooral buiten het museum, op televisie en radio, was te zien en te horen.


De jongere Framis switcht juist moeiteloos tussen publieke ruimte en museum. In haar nieuwste project, The Lost Astronaut, waggelt zij in astronautenpak door New York en toont zij in navolging van de visionaire, 18de-eeuwse architect Boullée futuristische modellen van ruimtewoningen. Ze laat in dat onhandige pak zien hoe weinig realistisch toekomstdromen zijn, en wakkert tegelijk het verlangen aan naar nieuwe visioenen.


Tee prikkelt de nieuwsgierigheid naar andere culturen en religiën. Haar geometrische vloersculpturen vormen een tempel waarin ieder welkom is, en het zwierige beeld Covert Entwined Heart (2006-2010) geeft met zijn naar chocolade geurende, keramische vruchten een sensuele blik op landen die nog altijd als koloniën in ons geheugen staan gegrift.


Maar Toebosch is de ster van het bal. Zij wekt in de video De wereld verklaard (2000) met niets anders dan haar handen, stem en expressieve gezicht haar eigen onorthodoxe, op verandering gerichte oeuvre zo plastisch tot leven dat het werk zelf bijna overbodig wordt. En in Welkom (2000) houdt zij zo'n indringende rede over haar wens het museum te veranderen in een welkom huis, dat elke kunststudent er naar moet kijken.


Toebosch laat bovendien zien dat zij nog lang niet is uitgerangeerd. Zij verandert het museum inderdaad in haar huis, door er een wassen versie van zichzelf in te plaatsen.


Ze houdt in de film De Strijkrol (2010) de gordijnen stevig dicht om zich te wijden aan een uiterst precies strijken. Het politieke en het persoonlijke vallen meesterlijk samen in dit verleidelijk vormgegeven, maar naargeestig toekomstbeeld, waarin alleen binnenshuis nog ruimte is voor openheid en anders zijn.


Moniek Toebosch maakt absoluut deel uit van de Hollandse kunstcanon - voor de anderen is het nog te vroeg om dat te zeggen.


Marina de Vries


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden