Grensoorlog

Een Berlijnse Muur verspert langs de Amerikaans- Mexicaanse grens de toegang tot het paradijs. De politie verwacht dit jaar een kleine twee miljoen mensen te pakken die proberen er een bres in te slaan....

Het ojo de gato, het kattenoog, zoals de Mexicanen het noemen, ziet alles, zelfs in het halfduister. Achter de metalen schutting langs de Amerikaans-Mexicaanse grens, zijn oplichtende puntjes te zien. 'Kijk, ze zijn al bezig zich te verzamelen', zegt Jim Jacques van de Amerikaanse Border Patrol. 'Zodra het helemaal donker is, kruipen ze over het hek en proberen ze de Verenigde Staten binnen te komen.'

Op de beeldschermen van de controlepost in Chula Vista, even buiten San Diego, is het allemaal te zien. Hoe de toekomstige illegalen de bus uitstappen, zich achter de struikjes bij het hek verstoppen, soms nog eten klaarmaken op een vuurtje en de nacht afwachten. Dan begint het. Een voor een, en soms met bosjes tegelijk, klimmen ze over het hek en zetten ze het op een rennen, de welvaart tegemoet, maar meestal de Border Patrol.

'Kijk, dat is een van de verzamelplaatsen', zegt Jim Jacques, als we aan de grens staan. Hij wijst op een vaal roze huisje aan de Mexicaanse kant, vlak achter het hek. Het ligt aan de rand van colonia Libertad, een van de armste wijken van Tijuana, de verpauperde Mexicaanse tweelingstad van San Diego. Even verderop staat een boom in een tuin; een perfecte plaats om de oversteek te wagen, maar ook een voor de hand liggende plaats voor de Border Patrol.

Om de paar honderd meter staat een jeep van de Border Patrol klaar om de bressen in de grens te dichten, maar toch blijven de Mexicanen het proberen. 'Ze komen als mieren over het hek gekropen', zegt Michelle Wagner, die op een van de populairste oversteekpunten patrouilleert. Het is het hoekje vlak bij de grensovergang San Ysidro. Als je daar over het hek kruipt, is het maar een paar honderd meter rennen naar de boulevard, waar je op de bus kunt springen. 'Vaak hebben ze meerdere lagen kleren aan, die ze tijdens het rennen afpellen. Zie ze dan maar eens terug te vinden', zegt ze.

Toch is het aantal illegalen dat bij San Diego de grens oversteekt sinds de bouw van het dubbele hek langs de grens, negen jaar geleden, volgens Jacques enorm gedaald. 'Ik denk dat we ruim 90 procent te pakken krijgen', zegt hij. 'We have won the war.'

Achter de buitenste schutting, die uit roestige metalen platen bestaat, wacht de binnendringers een twee keer zo hoog hek met prikkeldraad. Het hele gebied wordt bovendien verlicht door schijnwerpers en overal staan palen met infraroodcamera's. Het is een soort Berlijnse Muur, maar dan om de mensen buiten te houden.

Verderop langs de grens houdt het hek op en maakt de Border Patrol gebruik van infraroodcamera's en elektronische snuffelpalen die de lichaamswarmte van mensen registreren. De gegevens gaan naar de controlepost in Chula Vista, die in geval van alarm een patrouille naar het gebied kan sturen of een helikopter met nachtkijkers.

Vorig jaar werden ruim anderhalf miljoen illegalen bij het oversteken van de grens gepakt. Dit jaar zijn het er nog meer en zal het vermoedelijk op 1,8 miljoen uitkomen.

Het succes heeft de druk op de reguliere grensovergangen verhoogd. Bij de port of entry San Ysidro, de drukste grensovergang ter wereld, zit de gang van het douanekantoor vol met illegalen die uit kofferbakken zijn gevist of met valse papieren de grens probeerden over te steken.

Het afgelopen jaar werden liefst zeventigduizend mensen bij de grenspost opgepakt. De meesten worden na een paar uur de grens overgezet, nadat hun vingerafdrukken zijn afgenomen. Iedere maand worden ruim negenhonderd mensen in auto's gevonden, simpelweg in de achterbak, in coffin style (ingenaaid in de stoelen achter in een minivan) of zelfs in verlengde benzinetanks, uitgerust met duikapparatuur.

'Mensensmokkel is een lucratieve business', zegt Jacques. Volgens hem is het aantrekkelijkste voor de coyotes, zoals de smokkelaars te boek staan, dat mensen smokkelen veel oplevert, maar dat er betrekkelijk lage straffen op staan. 'Je krijgt veel minder dan wanneer je met drugs wordt gepakt.'

'In een auto is me te duur', zegt Jimmy, een vluchteling uit Guatemala, die in een opvanghuis voor migranten in Tijuana wacht op een kans om in het paradijs te belanden. Volgens hem kost een ritje over de grens in een vrachtwagen of in de kofferbak 1200 tot 1500 dollar.

Hij heeft al een paar keer geprobeerd de VS binnen te komen via het hek bij de San Ysidro-post, maar iedere keer werd hij gepakt en weer de grens overgezet. Als het nog een keer mislukt, zal hij verderop langs de grens zijn geluk beproeven.

Volgens Paul Ganster van het Insituut voor regionale studies van Californië in San Diego is de illegale trek over de grens onvermijdelijk zolang er zo'n groot verschil in welvaart bestaat tussen de VS en Mexico. Vooral het contrast tussen San Diego en Tijuana, dat hard bezig is uit zijn voegen te groeien, is enorm. 'Er zijn geen twee steden zo dicht bij elkaar waar het verschil zo groot is.'

De enige oplossing is volgens hem een economisch evenwicht te bereiken, maar dat is voorlopig ondenkbaar. 'Eigenlijk is er een Marshall-programma nodig, of regionale steunprogramma's, zoals in de Europese Unie. Maar daarvoor voelen de meeste politici hier niets.'

Een poging om de economie van de grensstreek te stimuleren was het plan voor de zogenoemde maquiladoras, assemblagefabrieken die voor de Amerikaanse markt produceren. Momenteel werken ruim een miljoen Mexicanen in die sector, maar in vergelijking met de VS zijn de lonen er gekelderd. Daarbij komt dat de maquiladoras heel gevoelig zijn voor de economische neergang in de VS.

Traditioneel staan Amerikanen positiever tegenover immigranten dan Europeanen, uiteindelijk is de VS het land van de immigranten, maar in dichtbevolkte streken als het zuiden van Californië is er weinig begrip voor de toestroom van illegalen uit Mexico.

Toch valt het moeilijk te ontkennen dat illegalen een belangrijke rol spelen in de economie. 'De toeristensector drijft op illegalen. Zonder hen zouden de hotelprijzen veel hoger zijn', zegt Ganster. Maar vooral de landbouw zou het moeilijk zonder illegalen kunnen doen.

Onder druk van de landbouwsector en de Mexicaanse president Vincente Fox overweegt president Bush amnestie af te kondigen voor de naar schatting acht tot tien miljoen illegale immigranten in de VS. Kwade tongen beweren dat het er Bush ook om is te doen de Republikeinse partij van zijn slechte imago bij de minderheden, inclusief de electoraal steeds aantrekkelijker Latino-gemeenschap, af te helpen.

Maar binnen de partij is er zoveel verzet tegen de amnestie dat Bush langzaam bezig is terug te krabbelen. Alleen illegalen die al geruime tijd in de VS zijn, zullen een verblijfsvergunning krijgen. In ruil voor de amnestie zou Mexico moeten beloven dat het meer zal doen om de grens te bewaken.

In het cafeetje vlak over de grens bij Mexicali hangt Jose amechtig aan de bar. Het is heet in het armoedige café en hij heeft juist de vloer gedweild. Werk hadden ze niet voor hem, maar in ruil voor het dweilen mocht hij de halve fles bier opdrinken die een klant had laten staan.

Op een steenworp afstand ligt het land waaruit ze hem een week geleden hebben getild. Hij werd de grens met Mexico overgezet, na zestien jaar illegaal werken in de VS.

Hij heeft alweer geprobeerd de grens over te komen; zonder succes. De enige keuze is de coyotes te benaderen voor hulp, maar die vertrouwt hij niet. Een paar maanden geleden zijn veertien illegalen in de woestijn in New Mexico omgekomen, nadat een coyote hen in de steek had gelaten. Bij elkaar zijn vorig jaar driehonderd mensen bij het oversteken van de grens gestorven.

Als hij 250 dollar heeft, kunnen de coyotes hem in Mexicali over het hek helpen. Een handlanger van hen staat dan aan de Amerikaanse kant met een mobiele telefoon op de uitkijk. Maar Jose heeft nauwelijks twintig dollar. Daarmee wil hij terug naar Tijuana om nog eens zijn geluk te proberen bij het hek om het paradijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden