'Grens farmacie en voeding vervaagt'

Gezond is in. Producten die met respect voor de natuur zijn gemaakt, betekenen Big Business. En dat is geen hype....

MARGREET VERMEULEN

MELK met extra kalk, vlees met een diervriendelijk imago, yoghurt die de darmwerking stimuleert. Steeds vaker wordt de consument verleid om zijn geld uit te geven aan producten die gezond zijn, die de onzonlaag sparen of met respect voor de natuur zijn gemaakt. Duurzaamheid en gezondheid is Big Business.

Opeens stond daar die nieuwe mayonaise in het schap: bereid met scharreleieren. 'Calvé heeft zich heel bewust niet op de borst geklopt. Ze hebben gewoon gezegd: dit is mayonaise van scharreleieren. Niet meer en niet minder, maar wel voor dezelfde prijs. Heel verstandig. Want als je te hoog van de toren blaast, wordt dat bijna altijd afgestraft.'

Marcel Schuttelaar, van het communicatie-bureau Schuttelaar en Partners, heeft de introductie van de scharrelmayonaise voor Calvé begeleid. Ook andere grote en kleine bedrijven laten zich door Schuttelaar adviseren bij de lancering van producten die claimen gezond en 'groen' te zijn. Omgekeerd wordt hij ook geraadpleegd als er producten geïntroduceerd worden die grote weerstanden oproepen: zoals genetisch gemanipuleerde soja.

De trend naar gezond en groen is volgens Schuttelaar geen hype. 'Integendeel. Het is een trend die pas begonnen is. De bevolking wordt gemiddeld alsmaar ouder en rijker. Dat betekent dat gezondheid een hot issue is en blijft. De trend zal heus wel weer eens een dip doormaken, maar op de lange termijn is hij niet meer weg te denken.'

De ruimere portemonnee van de gemiddelde consument maakt dat het stunten met prijzen niet langer dé manier is om producten te slijten. Ook de reclame-slogans nieuw-nieuwer-nieuwst maken geen indruk meer op de consument. 'Louter de kwaliteit van het product moet de consument tot aankoop verleiden', aldus Schuttelaar die zich gespecialiseerd heeft in maatschappelijke communicatie.

De manier waarop een product gemaakt wordt, is onderdeel van die kwaliteit. 'Wie mooie sportschoenen koopt, wil niet die associatie met kinderarbeid. Wie lekker zit te eten, wil niet die associatie met de gifspuit.' Conservenfabriek Hak heeft een ambitieus plan opgesteld om de telers minder bestrijdingsmiddelen te laten gebruiken. Daarnaast gaat Hak een (overigens gering) deel van zijn groenten betrekken van biologische boeren om de biologische landbouw een ruggesteuntje te geven.

HAK maakt er geen reclame mee dat ze minder bestrijdingsmiddelen gaan gebruiken. Evenmin komt er een eco-keur op de glazen potjes. 'Hak wil het product aanpassen aan de eisen van de tijd. Dat wordt gewoon onderdeel van het begrip kwaliteit. Als je dat niet doet dan snijd je jezelf op den duur in de vingers. Dat weet Hak', aldus Schuttelaar.

Als hij wordt ingehuurd dan is dat niet in de laatste plaats omdat Schuttelaar jarenlang woordvoerder was bij Milieudefensie en later de Consumentenbond. Door zijn kennis van de milieuscene en de voedingssector heeft hij een streepje voor bij de voedingsindustrie. Schuttelaar grijnst breed. 'Dat klopt. Maar wij zijn ook erg goed op de hoogte van de wetgeving. Food-wetgeving is in Nederland ontzettend ingewikkeld. Je moet heel goed uitkijken voordat je iets als gezond aanprijst. Binnenkort mag dat alleen als je dat spijkerhard kunt bewijzen.'

Dat de eisen van zowel de consumenten als de wetgever aan de voedselproductie worden opgeschroefd, zien slimme bedrijven niet als een bedreiging, maar als een kans. Wie als eerste aan de nieuwe eisen kan voldoen, is een voorloper. 'Het bedrijfsleven investeert inmiddels enorme bedragen in de biologische productie van voedingsmiddelen', beaamt Bart Jan Krouwel, directeur innovatie- en groenfondsen van de Rabobank.

Als voorbeeld noemt hij de aardappelzetmeelfabriek Avebe die begonnen is met de productie van biologisch afbreekbaar plastic uit aardappelmeel. 'Zodat je behalve het patatje ook het patatbakje kunt opeten', grapt Krouwel.

Unilever wil van haar visleveranciers een garantie vragen dat de vis met respect voor de natuur wordt gevangen zodat de visstand op peil blijft. Gevestigde zuivelcoöperaties als Coberco en Campina hebben plannen om biologische melk via hun distributie-kanalen te gaan verhandelen.

De onderhandelingen met de biologische zuivelfabriek in Limmen zijn nog gaande. 'Dat is heus geen filantropie', weet de Rabo-man. 'Melk is een ramsj- en stuntartikel. Er wordt nauwelijks op verdiend. Waarom zouden ze de hogere marge op biologische producten laten weglekken naar het alternatieve circuit?'

Dat alternatieve circuit is helemaal niet zo blij dat de gangbare voedingsindustrie met een schuin oog naar de biologische methode van produceren kijkt. Nu hebben biologische boeren, in tegenstelling tot 'gewone' boeren, nog grip op de prijsvorming van hun producten. Vaak zijn de eco-boeren en dito winkels zelfs monopolisten met als gevolg dat de prijzen hoger liggen dan strikt noodzakelijk is. Dat is voorbij als de handel en distributie van hun producten in handen komt van het gangbare bedrijfsleven.

'Daar staat tegenover dat ze via het professionele bedrijfsleven grotere hoeveelheden kunnen verkopen. Dus dan kúnnen de marges ook omlaag', vindt Krouwel die het natuurvoedingsciruit zelfgenoegzaamheid en protectionisme verwijt.

'DE grote doorbraak moet van het gangbare bedrijfsleven komen', vindt ook Schuttelaar. 'In Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en vooral Zwitserland is het aanbod biologische producten in de supermarkten véél groter dan hier, omdat het gangbare bedrijfsleven sneller inhaakte op de wens van het publiek. Logisch, want daar bestond geen alternatief circuit van natuurvoedingswinkels zoals wij dat kennen. Onze voorsprong is een rem geworden.'

De komst van biotechnologie kan ook een belangrijke impuls betekenen voor de biologische boeren. Consumenten die bang zijn voor genetisch gemanipuleerd voedsel, krijgen een extra stimulans naar de natuurvoedingswinkels te gaan. De keus voor de consument wordt flink groter: ook bij de supermarkt.

'Vroeger hadden we maar één soort eieren: die uit de legbatterij', herinnert Schuttelaar zich. 'Maar sinds de komst van het scharrelei hebben we mais-scharrel-eieren, meergranen-scharrel-eieren, groene eieren en eieren van kippen die niet alleen mogen scharrelen maar ook nog eens vrije uitloop hebben.'

De biotechnologie en andere innovaties in de agro-industrie zal de keus voor de consument ook in een ander opzicht flink vergroten, voorspelt Schuttelaar. 'We krijgen steeds meer voedingsmiddelen die de gezondheid actief bevorderen. Het yoghurt-drankje Yakult waaraan micro-organismen zijn toegevoegd om de darmflora te verrijken is daarbij maar kinderspel. 'De grens tussen farmacie en voeding vervaagt', voorspelt Schuttelaar. 'Door biotechnologie kunnen we stoffen die het geheugen verbeteren of stoffen die beschermend werken tegen kanker uit groente halen en in een ander voedingsproduct stoppen.'

Unilever bijvoorbeeld struint de wereld af op zoek naar de thee met het hoogste gehalte aan flavonoïden; een stof die beschermend werkt tegen een hart- een vaatziekten. Door middel van biotechnologie kunnen de eigenschappen van zo'n flavonoïde-rijk thee-soort in andere thee-soorten worden ingebracht. 'Met deze thee gaat uw hart langer mee', lacht Schuttelaar. 'Maar serieus, alle voedingsindustrieën van groot tot klein zijn hiermee bezig. Over pakweg één á twee jaar verwacht ik dat de eerste totaal vernieuwde voedingsproducten op de markt komen. Daarna zal het in sneltreinvaart verder gaan.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden