Column

Grens betuttelzorg elke keer beetje opgerekt

Een foetus van twintig weken oud zuigt op zijn duim. Beeld REUTERS/Lennart Nilsson

Zonder rijbewijs mag je niet autorijden, zonder brevet niet vliegen, zonder helm niet op een brommer, zonder zwemdiploma niet in het diepe. Maar kinderen maken en krijgen mag iedereen. Voorplanting is een mensenrecht. Maar soms zie je mensen die daar overduidelijk ongeschikt voor zijn. Die hun kinderen slaan, bedreigen, misbruiken, verwaarlozen, uithongeren of vetmesten.

Een beetje minder is ook al erg. Zo'n moeder die in de tram een half uur aan de telefoon hangt en niet één keer lacht of zelfs maar kijkt naar haar baby in de bugaboo, alsof er een stronk broccoli in dat wagentje ligt. Zo'n vader die dreigt een kind in de auto op te sluiten als het niet stopt met janken. Een kind dat in een reflex wegduikt zodra zijn vader of moeder hem aankijkt. Waarom hebben deze mensen kinderen gewild? Om hen te tergen en mishandelen? Natuurlijk niet. Het leek zo gezellig, zo'n gezinnetje. Maar het is een hoop gedoe. Je komt niet meer aan jezelf toe.

De Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming wil dat in de wet wordt opgenomen dat ongeboren kinderen al vanaf de bevruchting bescherming verdienen. Een rokende, drinkende of drugs gebruikende moeder is zo schadelijk voor een foetus - kans op een miskraam, ondergewicht, gedragsstoornissen, laag IQ - dat ingrijpen gerechtvaardigd is. Kinderrechter Sonja de Pauw Gerlings, lid van deze raad, vindt dat jeugdhulpverleners ongezond levende zwangeren moeten proberen te overtuigen dat ze beter kunnen stoppen met hun verslaving, omwille van hun kind, en hen daarbij hulp aanbieden. Maar als dat mislukt, mag de moeder, vindt de RSJ, tot behandeling worden gedwongen, op straffe van een dwangsom, verblijf in een cel en uithuisplaatsing van de baby na de geboorte. De Pauw Gerlings denkt aan zwangerschapshuizen waar zwangeren naartoe worden gestuurd voor een behandeling.

In de filmpjes die de NOS en RTL uitzonden, werd meteen maar het allerergste getoond: kinderen met het 'foetaal alcohol syndroom', zwakzinnige, gedragsgestoorde kinderen van wie de moeder stevig dronk tijdens de zwangerschap. Er zouden jaarlijks vijfhonderd van zulke gevallen bijkomen.

Met die cijfers die deze week hierover in het nieuws kwamen, is iets vreemds aan de hand. 12 procent van alle zwangere vrouwen zou roken, en 35 tot 50 procent zou alcohol drinken. Ongelooflijk veel. Maar in 2012 stond er een juichend artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde: het aantal vrouwen dat rookt tijdens de zwangerschap zou vergeleken met 2001 zijn gehalveerd; 6,3 procent van alle zwangere vrouwen rookte in 2012 nog. Onder hoogopgeleiden lag dat percentage lager, onder laagopgeleiden hoger. In die groep stak 12,5 procent tijdens de zwangerschap geregeld een sigaret op. Zijn zwangere vrouwen in die drie jaar ineens twee keer zo veel gaan roken? Of pijlsnel laag opgeleid geraakt?

In zowel het item van de NOS als dat van RTL kwam een verloskundige - dezelfde - aan het woord, die tegen gedwongen afkicken was. Vrouwen die toch al problemen hebben, gaan dan zorg mijden, voorspelde ze, en melden zich uit angst ook niet meer in haar praktijk. Zou dat waar zijn? Het is het argument 'als je ingrijpt wordt het juist erger', dat ook werd gebruikt door tegenstanders van het alcoholverbod voor 18-jarigen. In dat geval bleek die voorspelling niet uit te komen.

De gezondheid van de foetus is belangrijker dan het recht op zelfbeschikking van de moeder, vindt de RSJ, en daar is weinig tegenin te brengen. Nu we weten hóé schadelijk drugs, rook en alcohol voor babyhersenen zijn, moeten we ongeborenen beschermen tegen ouders van wie ze volkomen afhankelijk zijn. Iemand die een kind een potje gif voert, gaat ook de cel in. Het is te hopen dat het ministerie van Veiligheid en Justitie dit advies overneemt.

De vraag is wel wie de leefwijze van zwangeren gaat controleren. Rapportage van de huisarts of verloskundige? De buurvrouw? Komt er een kliklijn? Volgende vraag is hoever de preventie door de overheid moet reiken. Ouders die hun kind liefdevol volproppen met patat? Ouders die hun kind niet laten inenten of die dreigen met hel en verdoemenis? Ouders die nooit aardig zijn tegen hun kind, het nooit knuffelen of bemoedigen, worden die ook ingerekend? Ergens ligt een grens aan betuttelzorg, maar die wordt telkens een beetje opgerekt.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden