Grelen, litsen, galgen

Dragers van de achternaam Schreuders hebben een kleermaker als voorouder. Wie Van Kesteren heet, heeft familie die in een legerkamp (kester) woonde. En een Dewulf stamt af van een zuidelijke opschepper die zichzelf vergeleek met een wolf: van oudsher kent elke streek zijn eigen woorden.


Dialecten dreigen in de vergetelheid te raken, nu steeds minder kinderen van hun ouders de lokale tongval leren. Tenzij we speciale woorden, uitspraak en variaties in grammatica nu boekstaven, gaat de kennis over dialecten verloren.


Taalkundigen leggen in de Dialect- atlas van het Nederlands een aantal opvallende varianten vast. Strikt genomen is dit geen echte atlas, maar een bundel artikelen van verschillende auteurs, van wisselende kwaliteit. Zo herhaalt Nicoline van der Sijs in haar inleiding over de wortels van het Nederlands in kort bestek wat ze in haar onvolprezen Taal als mensenwerk (2004) leuker, beter en toegankelijker deed.


De bijdragen van Jan Stroop, Marc van Oostendorp en Anke en Pieter van Reenen zijn daarentegen niet alleen informatief, maar ook plezierig leesbaar. Stroop noteert de vele verschillende woorden voor begrippen zoals bord, vork en ui. Zo zijn 'bretels' een nieuwerwetse benaming voor broekophouders die lokaal bekend stonden als grelen, helpen, lichten, litsen of galgen.


Van Oostendorp en Anke en Pieter van Reenen buigen zich over de uitspraak van klanken. Ze larderen hun observaties met vrolijke uitleg over de stand van de mond bij het uitspreken van de harde of de zachte 'g', over de problemen die de 'r' oplevert na een klinker of over hoe het komt dat de w in 'erwt' niet is te horen.


De Dialectatlas mag dan geen definitieve atlas zijn, een verdienstelijke - en prestigieus uitgegeven - poging is het wel.


Nicoline van der Sijs (red.): Dialectatlas van het Nederlands.

Prometheus; 368 pagina's; € 39,95.


ISBN 978 90 3513 378 5.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden