Grazers moeten wijken om massale hongerdood in de toekomst te voorkomen

De natuur de vrije loop laten in de Oostvaardersplassen, zoals ooit het idee was, dat kan niet meer. Volgens de commissie-Van Geel moet de mens de grazerspopulaties halveren. Wie weet komt dan de blauwe kiekendief terug.

Foto Raymond Rutting

De provincie Flevoland moet een einde maken aan het huidige beleid in de Oostvaardersplassen, dat iedere winter duizenden grote grazers het leven kost. Nog dit jaar zou de populatie moeten worden gehalveerd tot 1.100, en daarna moet die constant onder de 1.500 blijven. Niet primair vanwege dierenleed, zoals activisten al maanden zeggen, maar ook omdat de Europese natuurdoelen (Natura 2000) 'onder druk staan'.

Dit concludeert de Begeleidingscommissie beheer Oostvaardersplassen onder leiding van Pieter van Geel (CDA) woensdag in een advies aan de provincie Flevoland. Het rapport komt na ruim een half jaar onderzoek en gesprekken met deskundigen en betrokkenen. Door aanpassing van het beheer zouden meer van de 31 beschermde vogelsoorten moeten terugkeren naar het vogelnatuurreservaat.

De belangrijkste conclusie, dat de populatie konikpaarden, heckrunderen en edelherten door mensen moet worden bepaald, is een breuk met het huidige beheer van 'natuurlijke ecologische processen maximaal de ruimte geven'. Een grote teleurstelling voor gebiedsontwerper Frans Vera en een aantal ecologen, die het in hun ogen enige stukje 'wilde natuur' in Nederland wilden koesteren.

De voorgestelde maatregelen staan niet alleen in dienst van de natuurdoelen, maar moeten ook leiden tot 'verbreding van het maatschappelijk draagvlak voor het Oostvaardersplassengebied en de wijze waarop daar wordt beheerd', zegt het rapport, waar de Provinciale Staten van Flevoland nog deze zomer een besluit over nemen. Dit zijn de belangrijkste aanbevelingen en reacties op een rij.

Aanbeveling 1: Aantal grote grazers drastisch reduceren

Hoewel Van Geel bij de presentatie van het rapport bezwoer dat hij niet is gezwicht voor de druk van dierenactivisten, heeft die in zijn advies wel meegewogen. 'De omvangrijke sterfte (60 procent van de populatie deze winter door gebrek aan voedsel, red.) kan worden gezien als een correctie door de natuur, maar daarvoor bestaat in Nederland geen breed maatschappelijk draagvlak.'

Met zijn ingebouwde plafond van 1.500 dieren verwacht hij dat het graasgebied weer in balans komt en dieren niet langer massaal zullen verhongeren. Bijvoeren in de koude maanden is volgens Van Geel ook niet nodig. Om onder het maximum te blijven zullen, net als nu, eerst de zwakkere dieren worden afgeschoten, maar mogelijk ook gezonde dieren, om de graasdruk te beperken.

Daarmee gaat het in de Oostvaardersplassen richting het huidige zwijnen- en hertenbeheer van de Veluwe. Hoogleraar ecologie Han Olff van de Rijksuniversiteit Groningen vindt het jammer dat de stap in die richting wordt gezet, maar zegt dat het ook erger had gekund. 'Ik noem het natuurversterkend beheer', zegt hij. 'Maar het blijft zonde dat een limiet wordt gesteld. Met de grote sterfte deze winter liet het gebied juist zien zichzelf te kunnen corrigeren.' De Dierenbescherming vindt de grote reductie een 'veel te grove ingreep in het leven en de sociale structuur van de kuddes wilde dieren'.

Lelystad - 25 april 2018. Pieter van Geel tijdens de persconferentie waarin de aanbevelingen werden gedaan. Foto anp

Frank Berendse, hoogleraar natuurbeheer in Wageningen, is juist blij dat de vogeldoelen van Natura 2000 leidend zijn in het advies. 'De grazers leken een doel op zich te worden, maar ze staan in dienst van de vogels in het moeras', zegt hij. 'Ik denk wel dat het aantal grazers nog kleiner moet, richting 500. Het is goed dat Van Geel adviseert dat beheerd moet worden met de hand aan de kraan, en die 1.500 dus nog verder omlaag kan als het gebied dit nodig heeft.'

Aanbeveling 2: 'Reset' van het droge deel

De vraatzucht van de grote grazers heeft zijn tol geëist in het droge deel van het inmiddels kaalgevreten gebied. Van Geel adviseert daarom nog dit jaar het gebied te 'resetten' door de populatie terug te brengen naar 1.100, zodat het gebied in twee jaar echt kan herstellen en er, zoals ooit bedoeld, ook struiken kunnen gaan groeien.

Dit zou nog dit jaar 180 konikpaarden - als verplaatsen niet mogelijk blijkt - en ruim duizend edelherten, ook gezonde, het leven kosten door afschot. Dierenactivisten zijn over het algemeen blij met het advies, maar op dit punt steigeren ze. 'Je kunt ze ook steriliseren', zegt activist Cheyenne Alma (52), die op de bijeenkomst in het provinciehuis is afgekomen.

André de Roos, hoogleraar theoretische ecologie, weerspreekt dit. 'Bij de grootste groep, de edelherten, is het naar mijn weten nog nooit uitgevoerd', zegt hij. 'Het lijkt me niet verstandig hiermee te gaan testen in de Oostvaardersplassen.' De herten verplaatsen, zoals weer ander opperen, heeft in Nederland geen zin, zegt Van Geel. 'Dan worden ze in andere natuurgebieden alsnog afgeschoten, want zonder veel ophef mag dit gewoon in Nederland.'

Om de dieren die blijven beter te beschermen in de koude wintermaanden, stelt Van Geel verder voor om in 300 hectare van het totale graasgebied van 1.880 hectare beschutting voor de dieren te plaatsen. Nog eens 500 hectare zou aan het moerasdeel (nu 3.600 hectare) moeten worden toegevoegd.

Aanbeveling 3: 'Reset' van moeras

Meer moeras is broodnodig om de verdwenen vogelsoorten als de kleine zilverreiger en de woudaap terug te krijgen, zegt Berendse. Volgens Olff is juist meer grasland nodig, maar hij is net als Berendse wel blij dat de commissie-Van Geel aandringt op een snelle reset van het bestaande moeras. Dit gebeurt door de waterstand te verlagen, waardoor er weer riet kan groeien. Dit had volgens Olff vorig jaar al gemoeten. 'Dan hadden we kunnen zien dat deze maatregel alleen voldoende is voor het herstel van de vogelstand in het natte deel.' GroenLinks-gedeputeerde Simon Miske is het daarmee eens.

Aanbeveling 4: Recreatie beter maken

Om te zien wat zich afspeelt achter de hekken van de Oostvaardersplassen moeten de recreatieve voorzieningen worden uitgebreid. Betere toegangswegen, meer uitkijktorens en goede wandel- en fietspaden moeten het maatschappelijk draagvlak helpen vergroten.

Daarvoor zou eenmalig 15 miljoen euro uitgetrokken moeten worden en jaarlijks 900 duizend euro. Ook het Rijk heeft hierin een verantwoordelijkheid, want Van Geel constateert dat alle 'overheden in het verleden weinig belangstelling hebben getoond voor het Oostvaardersplassengebied'.

De Partij voor de Dieren vreest een pretpark rond de 'schiettent' die Van Geel volgens de lokale fractie maakt van de Oostvaardersplassen. Wobbe Bouma (CDA), die de duurzaamheidscommissie voorzit in de Provinciale Staten, kent de standpunten en verwacht dat Van Geels plannen worden overgenomen. Daarna is het wachten op de terugkeer van de bedreigde blauwe kiekendief, de vogel die zo trots in het logo van de provincie Flevoland prijkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.