Gratie en wilskracht

Toen AZ-speler Stijn Schaars bij Sporting Lissabon niet meteen de waardering kreeg die hij op grond van zijn staat van dienst meende te verdienen, wist de al meer dan tien jaar in dat land wonende Mitchell van der Gaag wel de reden voor dat koele onthaal. 'De voetbalcultuur hier is zo specifiek, dat vraagt in veel gevallen om langdurige aanpassing.


'Portugezen koesteren individuele acties en frivoliteiten, terwijl Schaars juist is aangetrokken om de balans in het elftal te bewaken', oordeelde de oud-speler van onder meer PSV. 'Schaars is de man van de controle, in die rol is hij bij AZ uitgegroeid tot international. Portugezen hebben meer met individuele hoogstandjes.'


'De Brazilianen van Europa' worden de Portugezen wel genoemd. Vanwege de verfijnde techniek, het korte combinatiespel en het vermogen om prachtige patronen op de mat te toveren. Nog steeds zijn Zuid-Amerikaanse, en vooral de Braziliaanse, voetballers in trek bij clubs in de Portugese competitie. Al geldt ook voor hen dat ze op het resultaat worden afgerekend.


Winnen is in Portugal belangrijker dan de show. Dankzij die instelling heeft zich in de loop der jaren een voetbalcultuur ontwikkeld waarin de brille van het unieke talent is gekoppeld aan de strijdlust van typische vechtvoetballers. Wat begon bij Eusebio, de parel uit Mozambique, beleeft nu een climax bij Cristiano Ronaldo, die moet schitteren op het EK.


In de tussenliggende jaren heeft Portugal tal van interessante voetballichtingen voortgebracht. Twee keer, bij het WK voor junioren onder 20 jaar - in 1989 en 1991 -, werd de hoofdprijs gegrepen. Op deze toernooien dienden zich spelers aan als Luis Figo, Fernando Couto, Rui Costa en Joao Pinto. Maar een titel op het allerhoogste interlandniveau bleef steeds uit.


Het stralende verleden wordt belichaamd door Eusebio da Silva Ferreira, die in 1960 de kans kreeg zijn uniek talent te ontwikkelen bij Benfica. Hij was de man die met zijn versnellingen, doelgerichtheid en fabelachtige techniek een dimensie aan het Portugese voetbal toevoegde.


Erfenis van Eusebio

De herinnering aan Eusebio heeft het Portugese voetbal door de jaren heen kleur gegeven. Zijn temperament, aanvalslust en gevoel voor spektakel brachten vuur in de topduels van Benfica en het Portugese elftal. Vooral zijn optreden bij het WK van 1966 in Engeland, waar onder zijn leiding de wereldkampioen van 1958 en 1962 Brazilië werd weggespeeld (3-1), was kenmerkend. In de kwartfinale was Noord-Korea de opponent. Na 25 minuten gingen de Aziaten met 3-0 aan de leiding, maar vervolgens opende Eusebio het opvallendste uur uit zijn roemrijke carrière. Met de bal aan zijn voet sneed hij de verdediging van de Koreanen aan repen en scoorde vier keer. Eindstand: 5-3.


Ondanks het verlies in de halve finale tegen Engeland geldt Eusebio als de spil van de ontwikkeling van het Portugese voetbal. Met zijn gratie, wilskracht en atletisch vermogen verlegde hij grenzen, schiep hij ruimte voor de artistieke Braziliaanse stijl, maar benadrukte hij ook dat het belang van winnen altijd voorop moet staan.


De legende van Eusebio wint aan kracht nu Christiano Ronaldo zich in het shirt van Real Madrid steeds nadrukkelijker manifesteert als de aanvaller die het verschil kan maken. Anders dan Eusebio, maar wel met dezelfde overtuiging, kracht, trefzekerheid en mentale onverschrokkenheid. Ronaldo is het boegbeeld waarin de losse Zuid-Amerikaanse invloed en Europese zakelijkheid zich hebben vermengd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden