'Grafschennis' in Javazee door illegaal lichten en verkopen gezonken oorlogsschepen

Het verdwijnen van drie gezonken Nederlandse oorlogsschepen voor de kust van Indonesië staat niet op zich. Naar nu blijkt zijn de laatste jaren meerdere schepen die deelnamen aan de slag om de Javazee illegaal gelicht door commerciële Aziatische bergers. Zij gebruiken explosieven en kranen om de wrakken in kleine stukken boven water te krijgen en verkopen ze vervolgens als schroot.

12 december 1937, Den Helder. Duizenden belangstellenden zwaaien de bemanning uit van de Hr Ms De Ruyter uit voor de lange reis naar Oost-Indië. Het schip zou ten onder gaan in de Slag om de Javazee zes jaar later. Beeld anp

Naast de Nederlandse schepen Hr. Ms. De Ruyter, Hr. Ms. Java en een groot deel van de Hr. Ms. Kortenaer gaat het in ieder geval om de Britse HMS Exeter en de HMS Encounter. Op de plekken waar de scheepswrakken lagen, is nu nog slechts een gat in de bodem te zien. Volgens duiker Vidar Skoglie, die de afgelopen twintig jaar een aantal van de scheepswrakken ontdekte, worden op dit moment de Britse HMS Repulse en HMS Prince of Wales voor de kust van Maleisië illegaal gelicht.

Het lichten van oorlogsschepen zonder toestemming van het land van herkomst is tegen internationale regels. De schepen gelden als oorlogsgraven, omdat ze de laatste rustplaats zijn voor de honderden bemanningsleden die er omkwamen. Het Nederlandse ministerie van Defensie sprak in een toelichting eerder van 'grafschennis'.

De illegale lichtingswerkzaamheden zijn volgens duiker Skoglie gemeld bij lokale overheden, maar die zouden de wanpraktijken oogluikend toestaan. 'We weten dat mensen binnen de overheden worden betaald om niks te doen, om het stil te houden.' Volgens hem krijgen de Aziatische bedrijven soms zelfs vergunningen voor de illegale lichtingen.

Volgens Andy Brockman, een Engelse archeoloog en onderzoeker naar misdaden rond maritiem erfgoed, is de schrootroof al jaren aan de gang. 'De Nederlandse en Britse overheid wisten dat het gebeurde, maar deden er niks aan. Tot een paar jaar geleden vonden ze het onbelangrijk en bovendien is het juridisch ingewikkeld. Pas nu de omvang van de roof doordringt, schrikt men wakker. Alleen internationale samenwerking kan de overgebleven schepen redden.'

De Hr. Ms. Java, in 1937. Beeld anp

Vijf jaar geleden zag Skoglie voor het eerst dat Aziatische bedrijven de oorlogsschepen tot schroot verwerkten. 'Het zijn bedrijven uit Cambodja, Vietnam, Maleisië en China. Soms gebruiken ze schepen zonder naam en registratienummer.' Volgens de duiker worden de wrakken uit puur commerciële overwegingen boven water gehaald. 'Gezonken vissersboten of oorlogsschepen waar honderden mensen omkwamen: het maakt ze niks uit. Schroot is schroot.'

De verdwijning van de Nederlandse en Britse scheepswrakken kwam begin deze maand aan het licht. Bij een duikexpeditie van het Karel Doormanfonds, bedoeld om de positie van de drie Nederlandse wrakken vast te leggen en ze formeel te markeren als oorlogsgraven, bleken de schepen verdwenen. Daarop werd gezocht naar andere bekende wrakken in de regio, die er ook niet meer waren.

Lokale vissers zeggen dat de laatste wrakstukken van de Nederlandse schepen een maand geleden zijn vervoerd naar een kleine haven, vlakbij de stad Soerabaja. Of de restanten van de schepen daar nog steeds liggen, is onbekend.

Nederlandse ambtenaren voeren deze week overleg met Indonesische collega's over de kwestie. Volgens een woordvoerder van de Rijksvoorlichtingsdienst dringen ze daarbij aan op een gezamenlijk internationaal onderzoek naar de verdwijning van de schepen. Volgende week gaat minister-president Mark Rutte op handelsmissie naar Indonesië. 'Afhankelijk van de gesprekken van deze week zal Rutte het thema inbrengen in zijn overleg met de Indonesische president Joko Widodo', aldus een voorlichter.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden