Grachan Moncur III en andere Blue Note ontdekkingen

Al drie achtereenvolgende avonden heb ik tot diep in de nacht naar jazz geluisterd. Ik heb wel vaker van die periodes en schreef hier vorig jaar al eens over trompettist Louis Smith ineens op diverse Blue Note (her)uitgaven opdook.

Mijn fascinatie begon dit weekend door de aanschaf van twee (spotgoedkope) reissues op het Blue Note label in de fameuze Rudy Van Gelder Editions, vernoemd naar de man die al die legendarische Blue Note sessies in de jaren zestig in zijn studio opnam en veel klassieke platen nu aan het remasteren is.

De cd's zijn van One Step Beyond van Jackie McLean (1963) en Some Other Stuff van Grachan Moncur III (1964). Ze zijn exemplarisch voor betrekkelijk late flirt van Blue Note met het avant gardisme en de free jazz. In de liner notes bij Some Other Stuff stelt Bob Blumenthal terecht dat Atlantic met Ornette Coleman en Impulse met John Coltrane, al veel gedurfdere platen uitbrachten.

Maar ergens met Jackie McLean begint daar verandering in te komen. Op zijn prachtige (ook goedkoop leverbare) Let Freedom Ring uit 1962 klinkt zijn muziek nog heel vertrouwd, in de stijl zoals die sinds einde jaren vijftig dankzij Kind Of Blue van Miles Davis gebruikelijk was. Maar een jaar later, met een compleet andere band, gaat het roer om. Heel bewust ging de altsaxofonist, zoals hij zelf schrijft in zijn voortreffelijke hoestekst op zoek naar een nieuwe stijl. Een stap verder, One Step Beyond.

Hij komt tot echt ongelooflijk verfrissende, maar niet altijd even toegankelijke, muziek met een compleet nieuwe band met Grachan Moncur III op trombone, Bobby Hutcherson op vibrafoon en Anthony Williams op drums.

Zeventien jaar was Anthony, zoals de latere Miles Davis drummer zich toen nog noemde, pas toen deze zich zelf bij McLean aanmeldde, en ik denk dat hij het is die verantwoordelijk kan woorden gehouden voor die enorme open ritmepartijen.

Of misschien toch de trombonist. Moncur schreef twee van de vier stukken op One Step Beyond en daarin laat hij soms prachtig de ritmes wegsterven. Soms hoor je geen drums, of gebruikt Williams zijn stokken voor van alles behalve voor de beat.

Dat werkt prachtig vooral in combinatie met die andere vondst van McLean, het vibrafoonspel van Bobby Hutcherson.

Prachtplaat, maar pas echt betoverd raakte ik door Some Other Stuff. Een van de twee albums die Moncur onder eigen naam op Blue Note uitbracht. De eerste Evolution opgenomen in november 1963, verscheen een paar maanden geleden opnieuw in Van Gelders serie, maar had ik nog nauwelijks gedraaid. Na beluistering van het een half jaar eerder opgenomen One Step Beyond werd ik er wel door gegrepen. McLean, Hutcherson en Williams zijn hier ook van de partij, en je hoort dat ze eigenlijk verder gaan met experiment waar One Step Beyond ophield.

Tussen beide platen nam McLean ook nog even met onder meer diezelfde Hutcherson en Moncur Destination Out op, die ik ook niet kende en er schitterend bij past. De mannen waren in 1963-1964 voor Blue Note echt bezig muzikale grenzen op te zoeken en te verleggen. Heerlijk wat een avontuur.

En dan heb ik het nog niet eens gehad over Moncurs Some Other Stuff. Hierop geen Hutcherson en McLean maar wel drie leden van het tweede Miles Davis Quintet dat toen net vorm begon te krijgen. Pianist Herbie Hancock (op wiens Blue Note plaat My Point Of View Moncur in maart 1963 had meegespeeld), saxofonist Wayne Shorter (zou zich een paar maanden later bij Davis voegen) en weer die dekselse Williams. Die speelde al bij Miles, deed niet mee op Destination Out maar had blijkbaar zulke goede ervaringen met vooral de composities van Moncur dat hij zich voor deze sessie graag aanmeldde.

De muziek is met geen enkele andere Blue Note die ik ken vergelijkbaar. Weinig melodie maar wat een spel! Iedere compositie klinkt open, ruimtelijk en spannend. Voor mij allemaal echt nieuw. Een plaat die zich inderdaad kan meten met dat andere meesterwerk uit 1964: Out To Lunch van Eric Dolphy (ook met onder meer Williams en Hutcherson).

En zo heb ik ze allemaal eens bij elkaar gezocht, de platen op Blue Note waarop Grachan Moncur III, Bobby Hutcherson, Anthony Williams, Jackie McLean samen te horen zijn, of enkelen van hen. Dan kom je via de platen van Dolphy en Andrew Hill (Point Of Departure), Herbie Hancock en Williams' eigen Life Time (allen uit 1964) uiteindelijk toch weer uit bij Miles Davis.

In september van dat jaar komt zijn fameuze tweede Quintet voor het eerst bij elkaar in Berlijn. Ook al zo'n concert dat ik te weinig aandacht had geschonken, zoals die hele box waarin het is opgenomen Seven Steps, The Complete Columbia Recordings Of Miles Davis 1963-1964 ineens zeer waardevol bleek. Die jaren 1963-1964 was Davis zoekende naar de juiste opvolger voor John Coltrane. Sam Rivers en George Coleman werden het niet: Wayne Shorter wel. Hij zou bepalend worden voor de muziek van Davis in de jaren 1965-1968 zoals ook op de box Miles Davis Quintet 1965-1968 wordt bewezen.

Los van het feit dat Shorter ook geweldig kon spelen, was Davis vooral getroffen door Shorters compositie-talent. Eindelijk was er nieuw materiaal voor handen, klassiek geworden nummers van Shorter als Footprints.

Ook Grachan Moncur III was een fantastisch componist. Ik vermoed dat Anthony Williams of anders Herbie Hancock Davis wel eens op hem gewezen hebben. Maar Davis zocht geen trombonist.

Het instrument raakte uit de mode. Some Other Stuff was het laatste album dat de trombonist op Blue Note uitbracht. Hij vertrok na ruzie met Alfred Lion over royalties, en zou nooit meer zulke uitgesproken anders klinkende muziek componeren. Ik kocht nog een cd van hem uit 2007, Inner Cry Blues. Niks aan, maar de in de liner notes bij Some Other Stuff getipte plaat Exploration, die ga ik wel even checken.

Ik ben daar dol op me uren, zelfs nachten in een paar jazzmuzikanten te verdiepen, maar na al die jazzmarathons nu maar weer even een rock 'n roll plaatje opzetten. The Pains Of Being Pure At Heart: heerlijk.

Nog even de Moncur tips op een rijtje:

Herbie Hancock: My Point Of View
Jackie McLean: One Step Beyond
Jackie MLean: Destination Out
Grachan Moncur III: Evolution
Grachan Moncur III: Some Other Stuff

Allemaal goedkoop (tussen de 7 en 9 euro) en allemaal op Blue Note.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden