Opinie

'Graag een minder rigide koningspaar dat meer durft in de media'

De beperkingen die aan een interview met een lid van het koninklijk huis worden opgelegd, worden vaak overschat, schrijft Lars Andersson. Het was eerder Beatrix' aversie van camera's die leidde tot krampachtige interviews.  'Maar het is journalistieke overdrijving om te zeggen (...) dat sprake was van zorgvuldig vormgegeven monologen in plaats van een interview.'

Koningin Beatrix, prinses Maxima en prins Willem-Alexander in UtrechtBeeld photo_news

In de moeizame relatie tussen media en monarchie zijn er maar weinig echte interviews met de vorst. Ook niet op tv. Met koningin Beatrix zijn in 33 jaar koningschap vijf tv-interviews gehouden, met Willem-Alexander vier.

Vanwaar die terughoudendheid? Beatrix wilde afstand houden. 'Het opbrandrisico is groot en een koning moet lang mee', zei haar adviseur Herman Tjeenk Willink ooit. En hij adviseerde Beatrix het vooral te zoeken in een professionele ambtsuitoefening, zonder veel inkijkjes in familiaire activiteiten en persoonlijke ontboezemingen. Hetgeen zij vol overtuiging in praktijk bracht.

Eigenlijk is er maar een goede uitzondering op die regel geweest: het tv-portret dat Ed van Westerloo in 1988 van haar maakte, met Hella Haasse als interviewer. Daarna wilde Beatrix alleen bij speciale gelegenheden met een gesprek naar buiten treden en dan alleen over haar ambt praten. Maar toch was de koningin altijd op haar hoede. Bewust als ze zich was van haar staatsrechtelijke positie. Bovendien houdt ze niet erg van camera's, die fouten genadeloos registreren. Het leidde soms tot krampachtigheid.

Gemakkelijker
Willem-Alexander en Máxima gaan er wat gemakkelijker mee om. Woensdag, in het gesprek met NOS en RTL, moet dat eens te meer blijken. Ook de nieuwe koning zal in de media vooral voorzichtig zijn. Dat hangt samen met de politieke gevoeligheid van het ambt en met het monarchiesprookje dat in stand gehouden moet worden.

De tv-gesprekken met de koningin hebben altijd heel veel kijkers getrokken. Maar in journalistieke kring werden ze lang niet altijd gewaardeerd. In 2000, toen de vorstin werd geïnterviewd over haar 20-jarig koningschap, gebruikte Harry van Wijnen in de NRC voor de NOS kwalificaties als 'Filiaal van de Rijksvoorlichtingsdienst' en 'Rechterhand van de koningin'. Onafhankelijke journalistiek kon niet worden bedreven in zijn ogen.

Liepen de journalisten die de koninklijke gesprekken voerden inderdaad aan de leiband van het hof? Als man achter de schermen, die enige tijd verantwoordelijk was voor zulke interviews, zeg ik dat krantencollega's destijds nogal overschat hebben wat ons aan beperkingen werd opgelegd. Vooraf werd afgesproken welke thema's aan de orde zouden komen. Daarbinnen konden alle vragen worden gesteld. Omdat, en nu citeer ik toenmalig interviewster Maartje van Weegen, ook leden van het Koninklijk Huis vragen willen waarop ze een wezenlijk antwoord kunnen geven. Ze willen niet een toneelstukje.

Droom en daad
Natuurlijk, tussen journalistieke droom en daad zat vaak verschil. Zicht op de persoon van de vorst kregen we niet en actuele kwesties waren taboe. Maar het is journalistieke overdrijving om te zeggen, zoals Van Wijnen deed, dat sprake was van zorgvuldig vormgegeven monologen in plaats van een interview. Afspraken over te bespreken thema's zijn juist voor een koning in zijn keurslijf van ministeriële goedkeuring te verdedigen. Het gaat er om hoe de koning en de politiek verantwoordelijke premier met die afspraken omgaan.

In het koningschap van Beatrix waren er momenten van verkramping. Ik wens de nieuwe journalistieke generatie een koningspaar toe dat minder rigide is en meer durft. Dat, met andere woorden, de monarchie de media serieus neemt.

Lars Andersson is oud-eindredacteur van de NOS. Deze tekst sprak hij gisteren uit bij een Volkskrant-debat in de Rode Hoed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden