Gouden tanden, vreemd dialect: dit is de 'burgemeester' van Slavjansk

Zijn voorkomen doet denken aan een bouwvakker, zijn taal aan die van een geharde kolonel. De zelfverklaarde burgemeester van de Oost-Oekraïense stad Slavjansk houdt van duidelijke taal en actie. Hij schuwt de inzet van wapens niet en neemt tegenstanders van zijn pro-Russische beleid in gijzeling. Wat weten we over deze man?

Vyachselav Ponomarev, de zelfverklaarde burgemeester van Slovjansk.Beeld afp

Twee weken geleden, op 12 april om precies te zijn, namen gemaskerde en gewapende mannen het stadhuis in Slavjansk in beslag. Diezelfde dag nog kwam er een bijzondere verschijning naar buiten. Met zwarte baseball cap, gouden tanden en (wie goed keek) een hand waar twee vingers misten. Niemand die hem kende. De in 2010 verkozen burgemeester van de stad, Nelya Shtepa, was 'fucked off', zei hij tegen de menigte voor het bezette stadhuis. Hij, Vyachselav Ponomarev, zou voortaan het beleid van de stad bepalen.

Shtepa - met haar platina blonde haren, roze bomberjack en hoge hakken ook geen onopvallend figuur - had eerder nog haar steun betuigd aan de gewapende separatisten, maar zodra Kiev troepen stuurde naar het oosten van het land noemde ze de betogers opeens 'opstandelingen'. En hun aanwezigheid 'bezetting'. Op de televisie verklaarde ze haar kanteling: de opstandelingen zouden Russische soldaten zijn. Niemand die hun identiteit kende, beklaagde ze zich.

De volgende morgen liep Shtepa het stadhuis in voor een ontmoeting met Ponomarev. Sindsdien is ze niet meer naar buiten gekomen. Ponomarev en zijn mannen hadden haar in gijzeling genomen, zoals ze later ook zouden doen met activiste Irma Krat en Vice-journalist Simon Ostrovsky. 'Je moet een ruilmiddel hebben', verklaarde de zelfbenoemde burgemeester tijdens een van zijn dagelijkse persconferenties.

De activiste en journalist zijn inmiddels vrijgelaten. Maar daar zijn nieuwe gijzelaars voor in de plaats gekomen: sinds afgelopen vrijdag houden de mannen van Ponomarev acht OVSE-waarnemers vast. Eén is om medische redenen vrijgelaten. Volgens Ponomarev maken ze het uitstekend. 'We zijn geen krijgsgevangenen. We zijn gasten van burgemeester Ponomarov en worden ook zo behandeld', liet de Duitse kolonel Axel Schneider zondag weten op een persconferentie.

Vacheslav Ponomarev tijdens een persconferentie op 26 april in het bezette stadhuis van Slavjansk.Beeld ap
Nelya Shtepa, de verdreven burgemeester van Slavjansk.Beeld ap

Oudgediende in het leger
Nog even terug naar 12 april, toen Ponomarev zichzelf voor het eerst kenbaar maakte als 'burgemeester'. Toen hem vanuit het publiek werd gevraagd wie hij eigenlijk was, maande hij tot stilte en vervolgde ongestoord zijn speech. Het is typerend voor een man die vrijwel niets over zichzelf loslaat, behalve dan zijn politieke ideeën. Hij is geen bekende in Slavjansk, zijn accent is moeilijk te plaatsen.

Het enige dat hij tot nu toe over zichzelf heeft losgelaten, is dat hij in het Sovjetleger heeft gediend, in 'een speciale eenheid' van de vloot op de Noordpool. Hij zou een tijdlang een kleermakerij hebben gehad en runt een zeepfabriek. Nu is hij het gezicht van de opstand van separatisten in Oost-Oekraïne die zo snel mogelijk het Krim-scenario (lees: aansluiting bij Rusland) willen verwezenlijken. Niet lang nadat hij zichzelf tot burgemeester van Slavjansk had benoemd, riep Ponomarev de Russische president Poetin op om vredestroepen naar de regio te sturen. Later vroeg hij ook om wapenleveranties.

Ponomarev beweert over een troepenmacht van 2.500 gewapende mannen, onder meer afkomstig uit Rusland, Moldavië en Kazachstan, te beschikken die klaarstaan om terug te vechten als Oekraïense troepen toeslaan, zoals ze vorige week deden in Slavjansk. Daarbij vielen vijf doden.

Ruilmiddel
Afgelopen zaterdag stelde Ponomarev voor om de gegijzelde waarnemers in te zetten als ruilmiddel voor Russische activisten die in Kiev gevangen zitten.

Duitsland, die de OVSE-missie leidt, reageerde furieus. 'Het is een schending van elke gedragsnorm en tast de waardigheid van de slachtoffers aan', zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier. Hij belde vandaag met zijn Russische collega Lavrov om de gijzeling te bespreken. Details daarover werden niet bekendgemaakt.

Duitsland wil dat Rusland zijn invloed op de pro-Russische separatisten in het oosten aanwendt om de waarnemers vrij te krijgen. De autoriteiten in Kiev kunnen waarschijnlijk weinig teweegbrengen. Ponomarev moet daar niets van hebben. Hij zal zich nooit overgeven en ook nooit onderhandelen met 'de fascisten' in Kiev, heeft hij herhaaldelijk gezegd. Duidelijke taal van een man van wie eigenlijk niemand precies weet wie hij is.

Ponomarev (links) met vier van de gegijzelde OVSE-waarnemers tijdens een persconferentie gisteren.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden