Goud van oudheid

Spectaculaire vondst: nieuw werk van Sappho, dichteres uit de 7de eeuw voor Christus.

Een nieuw gedicht van Sappho is spannender dan het verschijnen van een nieuw album van David Bowie. Zo kondigde een enthousiaste Britse classicus de vondst aan van twee tot op heden onbekende gedichten van de Griekse dichteres uit de 7de eeuw voor Christus.


Het was de Amerikaanse papyroloog Dirk Obbink van de universiteit van Oxford die de twee gedichten bij toeval ontdekte. De gedichten - het ene vrijwel compleet en het andere niet meer dan fragmenten - staan op een stuk van een papyrusrol die Obbink kreeg aangeboden door een anonieme verzamelaar. De vondst is zo bijzonder omdat van Sappho slechts één compleet gedicht bekend is. Verder moeten we het doen met flarden en fragmenten.


Sappho was een van de weinige vrouwelijke dichters. Haar liefdespoëzie was ongekend populair in haar tijd en tot ver erna. Ze schreef veel over haar liefde voor vrouwen. Lesbische liefde werd dan ook lange tijd saffische liefde genoemd - tot de 19de eeuw, toen Sappho's plaats van herkomst, het eiland Lesbos, de naamgever werd.


In maart verschijnt een artikel van Obbink met een vertaling van de gedichten in het Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik. Tot die tijd wachten classici mondiaal in spanning af. De afbeeldingen van de papyri zijn nog nergens te vinden, maar een proefversie van het artikel lekte al in januari uit. Dankzij de schrijver zelf.


Obbink wilde met een klein gezelschap van onderzoekers online discussiëren over mogelijke vertalingen van enkele strofen en had niet beseft dat het online plaatsen van zijn artikel zo snel zou worden opgemerkt. En dat werd het.


'Het ging als een lopend vuurtje', zegt de Nederlandse Sappho-kenner bij uitstek, hoogleraar Grieks aan de Radboud Universiteit André Lardinois. 'Het is een spectaculaire vondst, classici worden hier heel enthousiast van.'


Het nieuw gevonden gedicht gaat over Sappho's broers, van wie er een het familiekapitaal verkwanselde aan het vrijkopen van een slavin. De fragmenten van het tweede gedicht gaan over de liefdesgodin Afrodite.


Op internet vragen sceptici zich af of het document niet vervalst is. 'In wetenschappelijke kring wordt niet getwijfeld aan de echtheid', zegt Lardinois. 'Je moet van goeden huize komen om dit te vervalsen. Mijn Grieks is goed, maar dit zou mij niet lukken.'


'Kijk, oude papyri kun je gemakkelijk krijgen in Caïro', zegt Lardinois. 'Maar oude inkt kun je niet nabootsen. Met spectrumanalyse is de inkt gedateerd. Die stamt uit de 3de eeuw na Christus. Dus dit is een kopie uit die periode.'


Uit de overlevering weten classici dat Sappho negen verzamelwerken schreef. Maar bewaard bleef vrijwel niets. Sappho was in haar eigen tijd en ver daarna erg populair, zegt Lardinois. 'Maar vanaf de 5de eeuw na Christus was poëzie vaak geen onderdeel meer van het schoolcurriculum.'


De bekende fragmenten zijn allemaal in Egypte gevonden. Soms zijn dat brokstukjes met maar vijf letters. Mummies werden in het oude Egypte opgevuld met gebruikte papyri. Dat waren voornamelijk ambtelijke documenten, maar ook veel gedichten zijn op die manier aan hun einde gekomen. Papyrus ging een jaar of 70 mee, daarna vervaagden de teksten. Gedichten en verhalen moesten telkens gekopieerd worden om bewaard te blijven.


De fragmenten worden vaak gevonden door grafrovers, zegt Lardinois. 'Vermoedelijk is dit een reden voor de eigenaar van het gedicht van Sappho om anoniem te willen blijven. Hij heeft het ongetwijfeld op de zwarte markt bemachtigd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden