Götz Kubitschek, ridder van het radicaal-rechtse woord

Ver van de stad met haar multiculturele woelingen bouwt Götz Kubitschek gestaag door aan zijn nieuw-rechtse bolwerk. 'Duitsers streven altijd naar beter'.

'Al vijftien jaar lang ben ik elke dag blij dat we niet in de stad zijn gebleven.' Beeld Foto: Daniel Rosenthal

Op weg naar Schnellroda krijgt het begrip platteland een betekenis die het in Nederland al lang geleden verloren heeft. Het gehucht in het midden van Duitsland ligt drie kwartier rijden van de dichtstbijzijnde snelwegafrit. In die drie kwartier worden de wegen smaller, de dorpen kleiner, het landschap sprookjesachtiger, de mobiele ontvangst minder. De tekenen van moderniteit in Schnellroda zijn schaars.

En dat is precies wat uitgever en intellectueel Götz Kubitschek zo aan de plek bevalt. 'Ik vertel mijn kinderen graag dat de ridders hier in deze tuin in de Middeleeuwen hun paarden lieten drinken. Dit huis bestond al in de negende eeuw, de tijd van de Ottonen, de eerste koningen van Duitsland.'

Twaalf eeuwen later is Götz Kubitschek - grijs baardje, zwart overhemd - zelf heer van het Riddergoed. Hij bewoont het grote huis met een enorme lap tuin met zijn vrouw Ellen Kositza en vijf van zijn zeven kinderen - de twee oudsten wonen al op kamers. Overige leden van de hofhouding: zeven hazen, vier geiten en een roedel tamme loopeenden die de idylle tarten met hun schorre gesnater.

'Al vijftien jaar lang ben ik elke dag blij dat we niet in de stad zijn gebleven', zegt de hedendaagse ridder, leunend tegen een hazelnotenboom. Hij wilde zijn kinderen 'mobiele telefoons, criminaliteit, doorgeschoten individualisme' besparen.

Al heeft het leven in Schnellroda zijn eigen beslommeringen: zo is er nu een haas kwijt. Jongste dochter Brunhilde is aan het zoeken. Haar blonde vlechten duiken af en toe op in de jungle van manshoge tomaten- en bonenplanten. De hazen en de andere dieren houdt Kubitschek niet voor de lol, maar om op te eten. 'De kinderen moeten leren dat de natuur niet alleen maar schattig is.'

Schnellroda is een plek waar de gemiddelde progressieve hoogopgeleide stedeling met kinderen een moord voor zou doen: terug naar de natuur, waar de kinderen in de tuin tomaten plukken, in plaats van verveeld te swipen op de iPad. Maar Götz Kubitschek is geen progressieve stedeling. Hij is radicaal rechts. 'De belangrijkste reden om hier te gaan wonen was dat we onze kinderen een Duitse opvoeding wilden geven, en naar een school wilden sturen met overwegend Duitse kinderen.'

'Ecologie is niet links. Het willen beschermen van je leefomgeving, de Heimat, is in wezen een rechts streven.' Beeld Foto: Daniel Rosenthal

Ridder van nieuw-rechts

Götz Kubitschek is een ridder van rechts. 'Nieuw-rechts' zegt hij zelf. Het is een begrip dat wordt gebruikt door de rechts-populistische AfD en de Identitaire Beweging - de Pan-Europese, rechtse jeugdbeweging die op de bres gaat voor het behoud van nationale identiteit en 'westerse waarden'. Het zijn de Identitairen die op de Middellandse Zee vluchtelingen tegenhouden. Nieuw-rechts wordt gebruikt om afstand te scheppen tot 'oud-rechts' - ook wel de nazi's. Die afstand blijkt bij nadere inspectie vaak slechts een lippendienst te zijn, maar daarover later meer.

Kubitschek praat graag over zijn politieke ideeën - ook met de pers. Maar als het gaat over zijn verhouding tot het nationaal-socialisme wordt hij kwaad. 'Waarom moet ik altijd verantwoording afleggen over de Holocaust? Daar heb ik toch niks mee te maken? He-le-maal niks.'

'Een echte conservatief als ik komt überhaupt niet op het idee om mensen te sorteren op levenswaardig of levensonwaardig. Om nieuwe mensen te willen construeren op basis van ras, of van klasse. Dat getuigt van een typisch linkse agenda. Ik als conservatief denker zeg: de mens is wie hij is.'

'Voor mij is een Duitser een Duitser, een Fransman een Fransman en een Jood een Jood. Iedereen heeft op de wereld zijn eigen plek. En ik wil op mijn plek niet worden gestoord. Ik vind het natuurlijk prima dat we elkaar bezoeken, leren kennen, van elkaar leren. Maar we hoeven elkaar niet te veranderen.'

In die nieuwe rechtse scene van Duitsland is de ridder van Schnellroda een sleutelfiguur. Hij heeft goede contacten bij Pegida in Dresden, waar hij zes keer optrad - een keer samen met Geert Wilders. Hij is al twintig jaar bevriend met de meest rechtse politicus binnen de AfD, Björn Höcke. Dat is de man die het Holocaust Monument in Berlijn begin dit jaar een monument van schaamte noemde.

Vanuit zijn studeerkamer, onder de eeuwenoude hanenbalken, geeft Kubitschek leiding aan zijn uitgeverij, Antaios. Dat is de naam van een reus uit de Griekse mythologie. Antaios beschermde het land van de Berbers tegen vreemde indringers.

Hoofdkantoor radicale denktank

Het Riddergoed is ook het hoofdkantoor van de radicaal-rechtse denktank Institut für Staatspolitik (IfS) en de redactie van het rechtse wetenschappelijke tijdschrift Sezession, wat afscheiding betekent. Kubitscheks vrouw schrijft daarin boekrecensies en radicale columns: felle pleidooien tegen het feminisme - de vrouw moet in de eerste plaats haar traditionele moederrol vervullen.

Nieuw-rechts bloeit - zelfs in Duitsland, waar de gevestigde politiek zich na 1945 verenigde om de rechterflank gesloten te houden. Rechts van de CDU begint de taboesfeer. Er mag daar geen partij ontstaan, zo staat het letterlijk in de partijstatuten van de christen-democraten. Daarom had de CDU altijd een sterke rechtervleugel, tot Angela Merkel de partij met haar vluchtelingenbeleid sterker naar links trok dan ooit tevoren.

Sindsdien is het taboe aangetast. De rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD) is daarvan het duidelijkste bewijs. Bij de verkiezingen op 24 september komt de AfD volgens de laatste prognoses met 7 tot 10 procent van de stemmen in het Duitse parlement.

10 procent voor rechts-populisten - in Nederland is het heel gewoon. Maar voor Duitsland betekent dit een politieke aardverschuiving die een aanzienlijk deel van de bevolking bibberaties bezorgt.

Kubitschek plukt de vruchten van de nieuwe wind die door Duitsland waait. Zijn uitgeverij heeft midden in verkiezingstijd een echte bestseller te pakken: Finis Germania, geschreven door Rolf Peter Sieferle, een ooit linkse denker die de laatste jaren van zijn leven steeds verder naar rechts opschoof. Vorig najaar pleegde hij zelfmoord. Sieferle pleit voor het afwerpen van het juk van de schuldgevoelens over de Holocaust en stelt die gelijk met de moord op Christus door de Joden.

Götz Kubitschek. Beeld Foto: Sven Doering / Agency Focus

Finis Germania kwam uit het niets op plaats zes van de meest gezaghebbende bestsellerlijst van Duitsland, die van Der Spiegel. De week erop was het boek opeens weer uit de lijst verdwenen. Niet omdat de verkoop plots gekelderd was, maar omdat de hoofdredactie van Der Spiegel geen 'antisemitisch, rechts-radicaal en revisionistisch boek' wilde aanprijzen.

Voor Kubitschek en zijn rechtse medestrijders is dat het definitieve bewijs dat de naam Lügenpresse gerechtvaardigd is voor het leeuwendeel van de Duitse media. 'Drek is het. Ons als botte nazi's wegzetten is het enige wat ze kunnen.'

Het maakt hem kwaad, maar Kubitschek weet ook dat hij profiteert van de felle en angstige kritiek van de Duitse media. Zijn uitgeverij tiert minstens zo welig als zijn tuin. Uitgeverij, denktank en tijdschrift bestaan al meer dan vijftien jaar, en tot vier jaar terug werden Kubitschek en zijn medestrijders afgedaan als pruttelaars in de rechtermarge.

Nu vechten rechtse intellectuelen uit heel Europa voor kaarten voor de halfjaarlijkse Akademie Schnellroda, een door Kubitschek georganiseerd cursusweekend. In het ABC van de Identitaire Beweging in Duitsland, vorige maand bij Antaios verschenen, staat onder de S van Schnellroda: 'Het is een plaats die navigatieapparatuur tot wanhoop drijft, maar het is de vestigingsplaats van het belangrijkste intellectuele instituut in Duitsland.'

Herberg bij het Schaapje

De aanwezigheid van de Kubitscheks heeft een wig in het dorp gedreven. Een deel van de dorpelingen haat hen, maar de plaatselijke horeca - 'Herberg bij het Schaapje' in het bijzonder - vaart wel bij de bezoekjes van cursisten, journalisten en rechtse dagjesmensen die een kijkje willen nemen bij de succesvolle uitgeverij.

Parallel aan de onstuimige opkomst van nieuw-rechts groeit in Duitsland ook de klassieke neonazi-scene weer, die van de kale koppen, om nog te zwijgen van obscure clubjes als Reichsbürger en zogenaamde Völkische Siedler - extreem-rechtse bioboeren die dwepen met de Noorse mythologie. Ook is het aantal racistische geweldsdelicten tussen 2013 en 2016 verdubbeld van 800 naar 1.600 per jaar.

Hij voelt zich daarvoor niet verantwoordelijk. 'Ik roep nooit, echt nooit, op tot geweld, maar ik vind het normaal dat mensen in een toestand als deze doordraaien. Dat mensen zeggen: ik kan dit niet meer aan, mijn land kan het niet meer aan. Zeker als links hen ook nog uitscheldt, of voor nazi uitmaakt. Ze voelen zich beroofd van het recht mee te beslissen wat er in hun land gebeurt.'

Hoe kijkt hij aan tegen de uitbarsting van rechts geweld vorige week in Charlottesville? 'Het is links dat de boel daar heeft laten escaleren, omdat ze de rechtse demonstranten hun recht op een demonstratie ontnomen hebben - daarvoor heb ik geen enkel begrip.'

Radicaal links tot grote agressor, of zelfs tot nazi's bestempelen, is typisch voor nieuw-rechts, schrijft de historicus Volker Weiss in zijn deze maand verschenen boek Die Revolutionäre Revolte, die Neue Rechte und die Untergang des Abendlandes. Nieuw-rechts bevindt zich in Duitsland volgens Weiss op het hellende vlak van conservatief via rechts-populistisch naar extreem-rechts. Kubitschek valt volgens hem in die laatste categorie.

Natuurlijk, rein en mannelijk

Nieuw-rechts is zwaar schatplichtig aan de 'conservatief revolutionaire' stroming die na de Eerste Wereldoorlog in Duitsland ontstond. Daartoe wordt de schrijver Ernst Jünger gerekend, de rechtsfilosoof Carl Schmitt, cultuurhistoricus Arthur Moeller van den Bruck en natuurlijk Oswald Spengler, de schrijver van Ondergang van het Avondland.

Hun gedachtengoed is antimodern en antiliberaal, parlementaire democratie en zelfbeschikking vonden ze een gruwel. Ze streefden naar een soevereine, autoritaire staat, een duidelijk verschil tussen 'wij en de anderen'.

Veel van het conservatief revolutionaire gedachtengoed was meer romantisch en mytisch dan rationeel. Dat kwam tot uiting in ontzag voor het natuurlijke en oorspronkelijke, voor reinheid en mannelijkheid, vaak ook voor oorlog en geweld. De meeste conservatief-revolutionairen flirtten voor korte of langere tijd met het nationaal-socialisme.

Beschouwt hij zichzelf als extreemrechts? Kubitschek vouwt zijn handen voor zich op tafel, alsof hij wil bidden. Het zou niet eens gek zijn, gezien het grote aantal stoffige Maria-iconen in zijn werkkamer en het grote, ruwhouten Christuskruis in de hoek - de familie is zeer katholiek.

Er volgt geen gebed, maar een college.

'Ik ben een democraat. Met hart en ziel. Omdat ik weet wat voor uitzondering onze democratie in de wereldgeschiedenis is. Dat wij hier in Europa leven zoals we leven, heeft veel bloed gekost. En dat we die democratie nu zo lichtvaardig op het spel zetten, dat vind ik verbijsterend. Onze democratie functioneert onder twee voorwaarden: het volk moet opgevoed zijn, zich aan recht en orde houden. En het volk moet behoorlijk homogeen zijn.

Een democratisch bestel is er toch juist om verschillende belangen op een vreedzame manier te behartigen, ook uiteenlopende culturele belangen?

'De verschillen tussen culturen zijn al snel te groot om te overbruggen en dan werken democratische verkiezingen niet meer. Ik kan bijvoorbeeld accepteren dat iemand die SPD of de Grünen kiest mij overstemt, maar niet dat iemand mij overstemt die een heel ander vrouwbeeld heeft, iemand die wil dat de dominante cultuur niet christelijk is, maar islamitisch.'

Kleinschalig, in een natuurlijk tempo

In Nederland is Thierry Baudet bang voor 'de doelmatige vervanging van een inheems volk door een ander volk door immigratie of voortplantingsgedrag'. Kubitschek is bang voor iets vergelijkbaars: 'Überfremdung', overvreemding. 'Ik vrees dat de Duitsers hier de meerderheid zullen verliezen met als gevolg stagnatie van de economie en - mijn grootste vrees - een drastische daling van de gemiddelde opleidingsgraad.

Zijn denkbeelden passen in het etnopluralisme, het idee dat elke staat en elk volk hun eigen cultuur hebben, die in principe allemaal evenveel waard zijn, en dat normen en waarden maar heel beperkt mengbaar zijn. Het verschil tussen etnopluralisme en rassentheorie is in de praktijk vooral semantisch. De term is afkomstig uit het werk van de voorman van de identitaire beweging in Frankrijk, Alain de Benoist - ook een kennis van Kubitschek.

Kubitschek - is die naam eigenlijk oorspronkelijk Duits? 'De Kubitscheks komen oorspronkelijk uit Rusland. Ze zijn in de loop van eeuwen naar het westen getrokken. Het was kleinschalige migratie, in een natuurlijk tempo. Hier heeft ook niemand er iets op tegen als er een paar Polen of Hongaren in hun dorp komen wonen, die komen uit onze culturele nabijheid.'

Linkse politici vergelijken vluchtelingen van nu vaak met de vluchtelingen die in 1945 uit de Duitse enclaves in Oost-Europa kwamen, de zogenoemde Heimatvertriebenen. Schaamteloos, vindt Kubitschek. 'Dat waren Duitsers, die spraken onze taal, dat waren geen profiteurs die het klaarspelen om alles kwijt te raken behalve hun smartphone en selfiestick.'

Kubitscheks bewering dat hij met de neonazi's niets te maken heeft, klopt overigens niet. Sommige schrijvers die hij uitgeeft, gelden als extreem-rechts. En in zijn uitgeverij werkte jarenlang een man die direct daarna een hoge functie kreeg bij de neonazipartij NPD.

Is de AfD rechts genoeg voor Kubitschek? De kwestie rond Finis Germania heeft zijn blik op Duitsland nog zwarter gemaakt. 'Ik twijfel of het zin heeft te gaan stemmen. Dat er in de top van de AfD zo geruzied wordt, maakt het er niet beter op.' Toch beschouwt hij de partij 'ideologisch gezien als het enige echte alternatief'.

Wenst hij de AfD bij de verkiezingen een absolute meerderheid toe? Nee, zegt hij eerst. En dan toch: ja. 'Misschien voor een poosje, om echte verandering op gang te brengen. Zo'n overgangsfase is altijd lelijk. Maar de toekomst wordt hoe dan ook lelijk.'

'De haas is gevonden.' De lange blonde haren van Brunhilde steken om de hoek van de deur. 'Oh, God zij dank.' Kubitschek staat meteen op.

'Ik heb me heilig voorgenomen dit jaar meer met mijn kinderen te doen. Dat ik zo controversieel ben, gaat natuurlijk niet aan hen voorbij. Dat horen ze op school terug.'

Vanmiddag leert hij Wieland - zijn zoon van 12 - reddend zwemmen. Hij is vernoemd naar de Germaanse Wieland-saga, zoals alle kinderen in het gezin Kubitschek vernoemd zijn naar Noorse of Germaanse sagen.

Het is over achten als Kubitschek zijn werkkamer weer binnenwandelt. Hij neemt een vlaag etensgeur mee: geitenvlees en bieten - omdat de bietenoogst dit jaar wat groot is uitgevallen eten ze elke dag bieten.

Monsanto en de bio-industrie zijn ongewenste gasten in huize Kubitschek. Hij kan vurige tirades houden tegen intensieve veehouderij, tegen de keuze van de gevestigde politieke orde om economie altijd boven ecologie te verkiezen.'

'Ecologie is niet links', zegt hij en refereert aan de eerste demonstratie waaraan hij ooit, in de jaren tachtig, deelnam. 'Tegen McDonald's, georganiseerd door leraren van de Vrije School. Links heeft zich de groene beweging toegeëigend, maar het willen beschermen van je leefomgeving, de Heimat, is in wezen een rechts streven.'

Heimat, het woord dat zowel thuisland betekent als plaats waar iemand zich thuisvoelt - Götz Kubitschek voelt zich in Duitsland niet meer thuis.

Zijn Heimat is Schnellroda, ver weg van Berlijn, van moderniteit en migranten. Götz Kubitschek zit aan zijn bureau en mijmert over een Duitsland dat nog Duits is. Maar welke eigenschappen zijn dan typisch Duits? 'De Duitsers zijn een degelijk volk', zegt Kubitschek. 'Een onzeker en onrustig volk, een volk dat altijd met zichzelf in de knoop ligt, niet alleen de laatste 70 jaar. Duitsers streven altijd naar beter, en dat maakt ze grandioos. In de muziek, in de bouwkunst, filosofie, literatuur. Daarin zijn de Duitsers ongeevenaard.

Een streepje van de lantaarn op het erf valt in zijn werkkamer. Götz Kubitschek heeft tranen in zijn ogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden