Gotha

Toeristisch Duitsland staat dit jaar in het teken van 'de charmante, romantische stadjes met veel cultuurschatten en vaak een prachtige omgeving'....

In Gotha, in de 'nieuwe' bondsstaat Thüringen, komt iemand niet zo gauw. De stad ligt weliswaar nauwelijks vijf kilometer van de autobaan Frankfurt-Dresden, maar reizigers slapen, wanneer ze toch eenmaal op weg zijn, liever in Kassel of Erfurt. Begrijpelijk, maar niet verstandig. Want Gotha heeft veel. Meer dan genoeg voor een wat langere stop.

Je kunt Gotha natuurlijk binnenrijden en op een willekeurige parkeerplaats je auto neerzetten. Niet doen dus. Het is passend Gotha, ook voor wie níet per spoor arriveert, toch vanaf het station in te gaan. Te voet liefst. Per tram desnoods. De Bahnhofstrasse, zoals bijna elke Duitse stad die kent, is hier iets bijzonders. Je merkt subiet dat Gotha pakweg een, twee eeuwen geleden een zeer welvarende stad moet zijn geweest. Imposante gebouwen. Weinig naoorlogse architectuur in de binnenstad.

Dat klopt ook. Gotha is in 1945 zonder slag of stoot door de nog maar enkele maanden eerder aangetreden Oostenrijkse stadscommandant aan de Amerikanen overgegeven. De SS schoot deze Josef Ritter von Gadolla voor dit 'verraad' een dag later toch nog dood. Voor het vuurpeloton was Gadolla's laatste tekst: 'Ik moet sterven, opdat Gotha kan leven.'

Het fenomeen 'verzekering' is hier, zo niet uitgevonden dan toch geperfectioneerd. De Gothaer is in Duitsland een begrip. Grondlegger Ernst-Wilhelm Arnoldi (1778-1841) wordt nog altijd geëerd als de vader van het Duitse verzekeringswezen en als iemand die voor Gotha van het grootste belang is geweest. In 1820 stichtte hij de eerste Duitse brandverzekering en zeven jaar later besloot hij ook in levensverzekeringen te gaan. Maar dat was niet alles. Arnoldi was ook een belangrijk man in het onderwijs en liet de Duitsers voor het eerst suiker winnen uit bieten.

Over de stad domineert Schloss Friedenstein, een van de grootste barokkastelen van Duitsland. Hier zetelden vroeger de Sachsen-Coburg-Gotha's, geliefde donoren van vers blauw bloed als het ergens in een Europees vorstenhuis erfopvolgelijk wat dunnetjes dreigde te worden. Nu zitten er diverse musea, instituten en bibliotheken in. Plus het fraaie Ekhof-theatertje, een van de oudste barok-toneelhuizen van Duitsland. Met als annex een tentoonstelling omtrent toneel en (vooral) toneelkleding. De vroegere hertogelijke gemakken kijken uit over de stad. Veel duur porselein in vitrines (Meissen is niet zo ver hiervandaan). Nogal wat Cranachjes aan de muur, want Lucas Cranach der Ältere woonde een tijdlang aan de voet van de kasteelheuvel. De hertog moet ooit een fraai uitzicht hebben gehad. Nu staan er een paar afzichtelijke DDR-woonkazernes in de weg. Maar er is hoop. De kwaliteit van deze bouw is zodanig dat ze binnen een paar jaar tegen de grond moeten.

Het is hier de noordkant van het fenomenaal fraaie Thüringer Wald. Je kunt naar het bos met de tram. Lijn 4 boemelt vanaf het station eerst rondom de binnenstad en dan naar Tabarz, langs vele Kleingärten, de volkstuintjes waar de Ossies zich plachten terug te trekken als de communistische alledag te naargeestig werd. Tabarz is een prachtig dorp dat indertijd zeer in trek was bij gepensioneerde en afgedankte overheidsfunctionarissen.

Hierlangs loopt de befaamde Rennsteig, een route van 183 kilometer die bij de ware wandelliefhebber warme gevoelens opwekt. Overigens zelden een lekkerder Brötchen Leberkäse gegeten als hier. Bij zo'n ouderwetse houten Imbiss die je, jammer, steeds minder tegenkomt. Dit is trouwens vleesgebied bij uitstek: Saksische leverworst en Thüringer braadworst zijn ook buiten de Duitse grenzen bekend geraakt. En de Kasseler rib komt van vlakbij.

Tabarz trekt ook nu blijkbaar weer duistere figuren aan. Ik vond een gedicht dat iemand had achtergelaten op een mededelingenbord:

Das Dorf Tabarz genannt

Ist heute als Klein-Palermo wohlbekannt.

Der Unterschied zu Italien hat mich sehr bewegt,

Dort werden Mafiosi häufig auch mal umgelegt.

Er wordt hier dus niet gemoord, in tegenstelling tot Italië, troost ons de dichter. Gotha-Tabarz is een reisje dat een middagje kost, maar hoogst aanbevelenswaard. Op naar Klein-Palermo. Met de tram.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden