Gorki's helden hebben aan kracht ingeboet

Nachtasiel van Maxim Gorki door het RO Theater. Regie Alize Zandwijk. RO Theater Rotterdam. Daar t/m 18 december...

THEATER

Als Rogier Philipoom z'n broek over zijn kont trekt, klinkt van achter uit de zaal een eenmansapplausje. Misschien uit enthousiasme voor de naaktscène die de acteur zojuist ten beste heeft gegeven. Nog nooit stond op het Nederlandse toneel een acteur zo ongegeneerd achteloos z'n ballen te krabben en z'n piemel uit te rekken. Alsof Philipoom in z'n eigen huis uit bed is gestapt, en niet in het decor van Gorki's Nachtasiel, onder de ogen van mede-acteurs en een zaal vol toeschouwers.

Of werd er geapplaudisseerd uit blijdschap dat de acteur weer was aangekleed? Uit protest tegen het zinloze acteergeweld in deze voorstelling? Dat zou ook kunnen, want de spelers leven zich uit in een verzameling haveloze types zonder dat duidelijk wordt wat het RO Theater over dit uitschot wil vertellen. Ondanks hun gerochel en gespuug, hun haveloze kleren en hun ongezellige gedrag zijn het namelijk nogal kleurloze figuren met weinig spectaculaire teksten.

In 1902, toen Gorki zijn toneelstuk schreef, was het een revolutionair daad om de zelfkant van de maatschappij zoveel menselijkheid en wijsheid toe te dichten. Een eeuw later hebben Gorki's anti-helden aan kracht ingeboet. Zij zijn te weinig verhevigd om de illusies van ons succesvolle leven te weerspiegelen, zoals de woordenspuwende pillenslikkers uit Trainspotting dat doen, of de artificiële volkstypes van toneelschrijver Werner Schwab, of de superrelaxte hippie uit The Big Lebowski van de broertjes Coen.

Er zitten best mooie dingen in de eerste voorstelling die regisseur Alize Zandwijk bij haar 'eigen' gezelschap heeft gemaakt. De ijselijke noodkreet van Caroline Roochlitz als de stervende Anna, die zich tot het publiek wendt omdat haar huisgenoten niet naar haar luisteren. De rol van Jack Wouterse die als de mutsenmaker Bubnov het meeste thuis is in de armoedige rotzooi op het toneel. Mooi is het idee om de gewelddadige gevechten achter het decor te laten plaatsvinden, bij de zogenaamd beschaafde eigenaars van het 'nachtasiel'. En de letterlijke manier waarop pelgrim Guus Dam de asielbewoners komt verlichten.

Maar het is niet genoeg. Zandwijk weet Gorki's stuk niet zo dwingend te maken dat je na afloop de Rotterdamse daklozenkrantverkoper herkent als de keerzijde van je eigen levensmedaille.

Marijn van der Jagt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden