Gordiaanse knopen, ook voor Tony Blair

MET EEN indrukwekkend politiek offensief probeert de regering van Tony Blair het vredesproces in Noord-Ierland weer van de grond te tillen, en als de signalen niet bedriegen, lijkt er inderdaad vooruitgang te worden geboekt....

De tactiek van de Britse regering is er een van buigen of barsten: er moet gepraat en onderhandeld worden, ditmaal echt tussen alle partijen, desnoods met het mes op de keel.

Tony Blair zette vorige week Sinn Fein onder druk, met zijn mededeling dat de 'onderhandelingstrein vertrekt', of Gerry Adams nu aan boord is of niet. Tegelijkertijd masseerde hij de gevoelige Unionistische zielen, met zijn verklaring dat hij niet verwachtte nog tijdens zijn leven een verenigd Ierland te zullen zien.

Woensdag dempte minister voor Noord-Ierland Marjorie Mowlam de vreugde in het protestantse kamp, toen ze zei dat ook de Unionisten de trein konden missen, als ze zouden weigeren met Sinn Fein rond de tafel te gaan zitten - zodra een nieuw IRA staakt-het-vuren de aanwezigheid van die partij mogelijk maakt.

Blair verkeert in een veel sterkere onderhandelingspositie dan zijn voorganger Major en lijkt zich te hebben voorgenomen die volledig uit te buiten. Major moest bij alles wat hij over Noord-Ierland te berde bracht rekening houden met de Unionisten, die zijn regering konden maken of breken. De macht van Trimble en Paisley in Westminster is nu, door de grote Labour-meerderheid, tot nul gereduceerd. Hun verzwakte politieke positie dwingt de Unionisten tot nadenken over compromissen.

Daarnaast krijgt Blair in elk geval het voordeel van de twijfel van de nationalisten, die elk vertrouwen in Major al lang waren kwijtgeraakt. De eerste gesprekken tussen vertegenwoordigers van de regering en Sinn Fein, afgelopen woensdag, heetten formeel niet meer te zijn dan het uitwisselen van standpunten. Maar ze betekenden voor Sinn Fein veel meer, namelijk het einde van bijna zestien maanden van isolering.

Blair is zich ervan bewust dat gesprekken zónder Sinn Fein gedoemd zijn te mislukken. Hij weet ook dat onderhandelen zonder de Unionisten zinloos is. Maar hij gokt erop dat beide partijen eieren voor hun geld zullen kiezen, uit angst voor een ontwikkeling waarop ze helemaal geen invloed meer hebben. Haast is geboden: op 3 juni worden de onderhandelingen hervat.

Een en ander wil niet zeggen dat Noord-Ierland nu in volle vaart afkoerst op rust en vrede. Daarvoor zitten er nog te veel haken en ogen aan het proces. Ook voor Blair blijft de provincie een mijnenveld, waar elke verkeerde stap een fatale ontploffing tot gevolg kan hebben.

De eerste test komt de komende weken, als in Noord-Ierland het seizoen van de protestantse marsen weer in volle hevigheid losbarst. In de zomer van vorig jaar leidden die tot een gevaarlijke crisis, met name in Drumcree. Mowlam reisde deze week stad en land af, om met plaatselijke comités, protestantse en katholieke, te praten over hoe de verschillen van mening over de marsroutes kunnen worden opgelost.

Nieuwe botsingen tussen de mannen van de Oranje-ordes en de bewoners van de katholieke wijken kunnen de lont in het kruitvat betekenen. Mowlam weet dat en doet er alles aan die te verwijderen. Ze heeft weinig tijd: de eerste schermutselingen tussen politie en marcheerders hebben al plaatsgevonden en over zes weken staat de parade in Drumcree op de agenda.

Daarnaast wil de minister zo snel mogelijk een nieuw staakt-het-vuren van de IRA. Om die reden vloog ze deze week naar de Verenigde Staten, waar ze pleitte voor meer druk van Washington op de republikeinen. De afgelopen drie weken was er al sprake van sterk afnemende IRA-activiteit, zodanig zelfs dat optimisten het hadden over een 'onafgekondigd staakt-het-vuren'.

Sinn Fein eist van de Britten de garantie dat een nieuwe wapenstilstand onmiddellijk zal leiden tot toelating tot de besprekingen. De partij wil verder dat er daarvoor een tijdslimiet wordt afgesproken, van zes tot negen maanden: dan móeten er resultaten zijn geboekt. Ontwapening vooraf mag geen eis zijn, vindt Adams, maar de partijleider was wel bereid de in het Mitchell-rapport voorgestelde beloftes van geweldloosheid tijdens de gesprekken te ondertekenen. En voor het eerst sprak Adams deze week over een 'onvoorwaardelijk' staakt-het-vuren.

Dat klonk hoopvol. Verwacht wordt dat de IRA nog even zal wachten met de afkondiging van een nieuw staakt-het-vuren, in elk geval tot de verkiezingen in Ierland (6 juni) voorbij zijn en mogelijk tot ook 'Drumcree' achter de rug is.

Als de republikeinen de wapens neerleggen, ligt de verantwoordelijkheid voor progressie bij de Unionisten, misschien wel meer dan ooit het geval is geweest. Blair en Mowlam zullen vervolgens een staaltje van diplomatieke balanceerkunst moeten laten zien om ervoor te zorgen dat zij de Unionisten niet in de hoek drukken waarin de nationalisten de afgelopen decennia verkeerden; dat leidde tot verongelijktheid, radicalisme en bomexplosies.

De Britse premier heeft in Noord-Ierland te maken met het bijna onoplosbare probleem van de volkomen tegengestelde uitgangspunten van nationalisten en loyalisten. Dergelijke gordiaanse knopen konden vroeger nog wel eens met het zwaard worden doorgehakt, maar Blair is geen Alexander de Grote; tegenwoordig moet de knoop stapje voor stapje worden ontward, op straffe van nieuwe bommen, nieuwe doden, nieuwe ellende.

Bert Wagendorp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden