Gordiaanse knoop verlamt België

Belgische formatie en staatshervorming zitten muurvast...

BRUSSEL Yves Leterme had de Belgische koning Albert II ‘goed nieuws’ beloofd, vrijdag bij zijn tussenverslag als formateur. In plaats daarvan moest de Vlaamse christen-democraat, in juni winnaar van de verkiezingen, de besprekingen opschorten.

De Franstaligen en Vlamingen lijken haast op elk denkbaar punt met elkaar van mening te verschillen. Het gaat niet alleen over een nieuwe regering, maar ook over een staatshervorming.

De vraag ligt voor de hand: is het einde van België nabij? Het Vlaams Belang denkt van wel. ‘De inzichten tussen Noord en Zuid liggen te ver uiteen om nog een Belgische regering te vormen’, stelt voorzitter Frank Vanhecke van de rechtse volkspartij. ‘Daarom moeten de Vlaamse partijen het Belgisch denkkader definitief verlaten, de stekker er uittrekken en de boedelscheiding voorbereiden.’

Waarschijnlijk rekent hij zich te snel rijk. Al vijf keer eerder heeft België een aartsmoeilijke staatshervorming doorstaan. In vier gevallen was er een diepe crisis nodig om tot een uitweg te komen. Telkens kregen de gewesten en de gemeenschappen meer macht.

De opvattingen verschillen over de vraag of een verdere regionalisering de Belgische federale staat verzwakt of juist versterkt. De pessimisten, vooral in Franstalig België, benadrukken de risico’s: als van België een lege huls overblijft, is het einde nabij.

Optimisten redeneren juist andersom: België is zo moeilijk bestuurbaar omdat de verschillende bestuurslagen elkaar nog voortdurend in de weg zitten. Vlamingen en Walen denken volgens hen fundamenteel anders over zaken als onderwijs, sociale zekerheid en de activering van werklozen. Daarom zou het beter zijn als ze, meer dan nu al het geval is, elk hun eigen beleid mogen uitstippelen. De (con)federale staat kan zich richten op taken als defensie.

Deze optimistische versie is vooral te horen in Vlaamse hoek. Alleen het Vlaams Belang en de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) spreken zich expliciet uit voor een volledig onafhankelijke Vlaamse staat.

Maar die nuance lijkt aan Franstalige zijde moeilijk te verkopen. Voortdurend laat Joëlle Milquet, de partijleider van de Franstalige christen-democraten (CDH), weten dat de Vlaamse eisen ‘onaanvaardbaar’ zijn. Het verschafte haar de bijnaam ‘Madame Non’ in Vlaanderen. ‘Monsieur Non’ bestaat overigens ook: Elio Di Rupo van de Parti Socialiste (PS), nu niet betrokken bij de formatie.

‘Als de PS niet in de regering komt, ís dat al een staatshervorming’, stelt de Waalse liberaal Didier Reynders voortdurend. Daarmee geeft hij aan dat ook hij niet zit te wachten op de Vlaamse eisen. Reynders consulteert dit weekend de PS en de Franstalige groenen (Ecolo), om het ‘Franstalige front’ tegen de staatshervorming te mobiliseren. Reynders’ suggestie ‘eerst een regering vormen, dan pas over regionalisering spreken’, is echter voor de Vlamingen ondenkbaar.

‘Wij zijn geen vragende partij voor een staatshervorming’, klinkt het al maanden van Franstalige zijde. Maar eind deze week leverden ze toch een eisenlijstje in, ‘ter compensatie’. Een daarvan, de uitbreiding van het tweetalige Brusselse gewest met enkele Vlaamse gemeenten, is prompt als een ‘belediging’ afgewezen. Sommige commentatoren zien er sabotage in: door het stellen van onaanvaardbare eisen, hopen de Franstaligen uit te komen op een institutionele status-quo.

Nog een gordiaanse knoop hangt – met of zonder staatshervorming – boven België: kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV). Het probleem is dat er bij de Kamerverkiezingen provinciale kandidatenlijsten zijn, behalve in BHV. Kiezers in Vlaanderen stemmen op Vlaamse partijen, Waalse kiezers op Franstalige. Maar BHV bestaat uit het tweetalige Brussel plús 35 Vlaamse gemeenten. De tienduizenden Franstaligen die in die 35 gemeenten wonen, kunnen dus toch op Waalse partijen stemmen.

De rechters van het Constitutioneel Hof hebben geoordeeld dat het anders moet, maar niet hoe. De Vlamingen eisen al jaren de splitsing, de Franstaligen wijzen dat af of eisen een hoge tol.

Elke verkiezing na 24 juni 2007 is grondwettelijk ongeldig indien BHV niet is gesplitst, aldus de rechters. De verkiezingen van 10 juni waren net op tijd. Een nieuwe regering moet het probleem nu oplossen. De formatie mislukt verklaren en opnieuw naar de stembus kan niet: de uitslag zou ongeldig zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden