Gooise slaappil

Komrij als voorbeeld voor elke tv-criticus, door Jean-Pierre Geelen.

'De beste manier om ons van de tv te bevrijden is haar belachelijk te maken. We hoeven, te dien einde, haar programma's slechts nauwkeurig te beschrijven: ze is zelf al belachelijk.'


Kernwoorden uit Komrijs legendarische televisiekritieken, in 1977 gebundeld in Horen, zien en zwijgen. Verplichte kost voor elke kijker. Het was de grensverleggende afrekening met een betrekkelijk nieuw massamedium dat zich snel de eigenschappen van een verzuild, door en door braaf Nederland aanmat. De 'treurbuis' en de 'jammerkast'.


Met zichtbaar genoegen sabelde hij de kopstukken neer. Maartje van Weegen: 'Sprekende bisonkit'. Hans van Willigenburg: 'Rochelende ratelslang. Eeuwige gebedsmolen. Uitzinnige menageklep. Kale snapper. Euvele lulhannes. Klonterige kwijlebabbel. Kokette keffer. Reutelende rammelzak.'


Een feest om te lezen, maar een manier van kijken die niet helemaal meer bij deze tijd past. Televisie werd diverser, heeft aan belang ingeboet en de consument baant zich nu zelfstandig een weg langs zenders, internet en dvd-boxen vol kwaliteitsdrama. De schrijver zou zich nu meewarig commentaar op de nek halen: als het zo erg is, kijk dan niet.


Maar de denkwijze is nog immer actueel. Neem deze passage, vervang de namen: 'Slachtoffers van de tv zijn er in vele soorten [..] het zijn de mensen die op de tv met lucht en lapwerk beroemd willen worden. Het zijn de quizmasters, het zijn de panelleden, het is het schuim dat in Wie van de drie piept, het zijn de Albert Mollen en de Martine Bijlen, die nationale bekendheden werden omdat zij nooit wat nieuws verzonnen, en al veertien jaren en een dag drijven op het vet van hun gegiechel, hun drie routinemoppen.'


Achter zijn vreugdetranen over de treurbuis school wel degelijk oog voor de potentie van het medium. 'Televisie kan van alles. De televisie is iemand die bang is voor niemand [..] De televisie bereikt het peil van de mensen die erover beslissen. Die mensen zijn zonder uitzondering dom, gebrekkig of kinds. Daarom is ook de televisie dom, gebrekkig en kinds.'


Scherp blijven en niet indommelen bij de 'fantasieloze Gooise slaappil'. Een oergezonde les die nog tijden voortleeft.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden