Google helpt kwijnende talen te redden

Hooguit eentiende van de talen in de wereld is goed gedocumenteerd. Google hoopt dat te verbeteren voor het te laat is.

Vanaf het moment dat de eerste Europeanen voet aan wal zetten in Amerika, sneuvelden daar complete inheemse volken, en daarmee hun talen. Hetzelfde verhaal gaat op voor Australië. Daar resteert door het verdringen van de oorspronkelijke bevolking nog slechts ongeveer eenvijfde van de Aboriginaltalen.


Talen verdwijnen wanneer het aantal sprekers ervan door sterfte drastisch terugloopt; wanneer peutertjes ze niet meer leren van hun ouders; wanneer ze alleen in de huiselijke kring worden gesproken en niet worden gesteund door overheid of onderwijs.


Wereldwijd zijn zo al vele talen verdwenen. Er zouden er nog tussen de vijf- en zevenduizend over zijn. Daarvan sterft in de komende honderd jaar vermoedelijk ongeveer de helft uit. Indianentalen in Amerika, Afrikaanse talen, kleine Aziatische talen: van vele zijn de laatste sprekers stokoud.


Met de sprekers sterft ook de kennis van de taal. Taalkundigen van de University of Hawaï en de Eastern Michigan University gaan nu internet gebruiken om wereldwijd nog bestaande talenkennis in te zamelen. Zoekgigant Google haakt aan bij de universiteiten, en gezamenlijk brengen ze het Endangered Languages Project. Afgelopen donderdag is de site online gegaan, bedoeld om zowel solide als wankelende talen te beschrijven.


Ondersteuning

Clara Rivera Rodriguez trekt bij Google de kar. Ze haast zich te melden dat Google voor dit project geen taalkundigen aanlevert, maar dat zij alleen de technische ondersteuning voor hun rekening nemen. 'Endagered Languages ligt voor Google in het verlengde van projecten zoals Google Earth en Google Art Project: het beschikbaar maken van kennis voor een groot publiek.'


Nieuw aan dit talenproject is dat sprekers overal ter wereld hun kennis via de site kunnen uploaden. Volgens Rivera Rodriguez is nu slechts tien procent van alle talen werkelijk uitputtend gedocumenteerd. De kennis van de overige vertoont hiaten, die nu hopelijk door sprekers kunnen worden gedicht. Die stroom lekeninformatie is niet te sturen, het verwerken ervan wel: professionele taalkundigen zullen de informatie op kwaliteit beoordelen en op de site zetten, met bronvermelding en al. Het voornemen van de onderzoekers is door te gaan met verzamelen, schiften en categoriseren zolang er informatie van sprekers blijft binnenkomen.


De site laat een wereldkaart zien waarop de gebruiker kan inzoomen. Bij sommige gebieden staat de naam van de plaatselijke taal, het geschatte aantal sprekers plus de mededeling of de taal al dan niet dreigt uit te sterven; en een filmpje met een sprekende mens, zodat de taal ook nog is te horen. De verdere informatie wisselt sterk per taal. Om grammaticale eigenaardigheden te kunnen benoemen en de woordenschat uitputtend te kunnen opsommen moet je sterke informanten hebben.


De waarde van talen reikt veel verder dan folkloristisch sentiment, benadrukt Clara. 'Bekend is dat de kennis over de geneeskundige krachten van exotische planten is gered van de vergetelheid doordat de laatste sprekers die specifieke kennis konden overdragen.' Met een taal verdwijnt meer dan alleen een woordenschat. Talen zijn dragers van cultuur, kennis en tradities.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden