González kan waardig vertrekken

NIET ALLEEN met een rein geweten, maar ook met een gerust gemoed kan Felipe González zijn paleis ontruimen. Na een eeuwigheid regeren, waarin Spanje een compleet ander land is geworden, is het einde van het Felipe-tijdperk niet op een onluisterend debâcle uitgedraaid....

CEES ZOON

Het schandaal rond de van overheidswege georganiseerde doodseskaders heeft hem mede de politieke macht gekost, maar de hoogste rechter heeft hem ten minste vrijgepleit van enige persoonlijke betrokkenheid bij de affaire.

Daarmee is het spook van een treurig slot van een briljante carrière bijtijds onschadelijk gemaakt. Opheffing van parlementaire onschendbaarheid, pijnlijke verhoren en een mogelijke veroordeling: de vernedering had totaal kunnen zijn. Slechts vijf dagen voor zijn vertrek besliste het Hooggerechtshof dat González 'schoon' is en dat hij zijn afscheid in waardigheid kan vieren.

Het is, door de moeizame onderhandelingen over zijn opvolging, een lang afscheid geworden, zoals ook zijn tijd als premier van een opmerkelijke duur was. Dertien jaar en vijf maanden zetelde de leider van de socialistische partij in het Moncloa-paleis, en pas in de laatste paar jaar tekende zich een meerderheid af onder de Spanjaarden die genoeg van hem had.

Eerst nam hij afscheid van zijn Europese collega's. González is de leider die Spanje Europa heeft binnengeloodst, na de decennia van isolement door de Franco-dictatuur. Aan de hand van González groeide het land tot een volwaardige partner binnen de Gemeenschap en de Unie, en de premier zelf verwierf zich het respect van de andere leiders. Ongeacht hun ideologische positie, zoals blijkt uit de sterke band tussen González en Helmut Kohl.

Vervolgens werd hij uitgeluid door koning Juan Carlos, die een feestelijke lunch aanrichtte voor de scheidende premier en diens kabinet. De vorst en de politicus zijn de twee symbolen geworden van het nieuwe, democratische Spanje, waarin bedreigende machtsgroeperingen als het traditioneel onwillige leger en de eigengereide kerk beteugeld en op hun plaats gezet zijn.

Vrijdag zat Felipe González voor de laatste keer de vergadering van het kabinet voor, en hij slaagde er in elk woord van afscheid te mijden. Van de hele ploeg om hem heen was er niet één over van de groep waarmee hij in december 1982 aan het grote avontuur begon. Dat het wel degelijk om een afscheid ging, bleek na afloop van het beraad. De premier troonde zijn ministers mee de tuin van het paleis in, waar zij in de schuur stuk voor stuk een bonsai-boompje mochten uitkiezen om mee naar huis te nemen.

Het grootste probleem bij het vertrek van González lijkt waarachtig wel de bestemming van zijn legendarische verzameling mini-boompjes, waaraan hij plukte en knipte als hij zijn gedachten moest ordenen. Eentje maar neemt hij mee naar zijn nieuwe woning, het geschenk van de schrijver Gabriel García Márquez dat het startpunt van de collectie vormde. Voor meer is het huis te klein.

Want, wil de premier bij zijn vertrek nog eens onderstrepen, hij heeft zijn regeertijd niet besteed aan het vullen van zijn eigen zakken. Een groot deel van de publieke opinie, de oppositie en de media heeft het Felipe-Spanje uitgeroepen tot een corruptocratie. Niet geheel ten onrechte want het aantal fraude- en corruptieschandalen op het allerhoogste niveau is allang niet meer bij te houden.

Die schandalen, gecombineerd met de affaire van de doodseskaders, hebben uiteindelijk tot de verkiezingsnederlaag en politieke val van González geleid. Maar 'ik bezit geen Caribisch eiland', zoals hij in de campagne voortdurend benadrukte: 'Ik heb het nooit voor het geld gedaan.'

Met die stelling nam hij ook afscheid van de Spaanse bevolking, in een lang televisie-interview. Zijn nieuwe huis in een luxe buitenwijk van Madrid heeft hij gewoon bij elkaar gespaard: 'Wij hebben het nooit voor het geld gedaan. Maar we mogen niet klagen. Het salarisniveau, de emolumenten van de macht zoals u dat noemt, dat ze je gratis te eten geven en dergelijke dingen, hebben het mogelijk gemaakt bijna veertien jaar te sparen en, gevoegd bij wat we al hadden, voor het eerst in ons leven een eigen huis te kopen.'

Felipe González wekt de indruk vooral opgelucht te zijn dat hij zijn huidige functie moet opgeven. De laatste jaren waren zwaar door de moeizame samenwerking met de Catalaanse nationalisten en de corruptiegolf die dwars door de socialistische gelederen gierde. González voelde er niets voor opnieuw als lijsttrekker aan te treden en liet zich pas op het allerlaatste moment overhalen.

Uit de verkiezingsnederlaag, die onverwacht klein uitviel, lijkt González nieuwe energie te hebben geput. Hij moet weg, maar kan het doen met opgeheven hoofd.

De waardigheid van een groot staatsman wil Felipe uitstralen bij de machtsoverdracht. Vandaar dat hij zich tot nu toe verre heeft gehouden van uitspraken over de nieuwe coalitie. Pas als Aznar in functie is, zal González zijn nieuwe taak van oppositieleider ter hand nemen.

Een beetje uitrusten, een beetje reizen heet het programma van de aanstaande ex-premier te zijn. In werkelijkheid staat hij te popelen om in de oppositie aan zijn wederopstanding te gaan werken. De Europese leiders liet hij in Turijn achter met een welgemeend 'tot ziens'. In de hele reeks afscheidsrituelen van Felipe González klinkt op de achtergrond die fameuze one-liner van het filmdoek: I'll be back!.

Cees Zoon

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden