Golfgenerator in zwaar weer

Een Nederlandse machine die energie moest winnen uit de oceaangolven, staat werkloos in Portugal. Afzinken, dat is het probleem...

Teleurstelling maar ook begrip. Dat is, samengevat, de reactie van Hans van Breugel van Teamwork Technology uit het Noordhollandse Zijdewind, op de beslissing van energiebedrijf Nuon niet langer geld te willen investeren in een geavanceerde golfgenerator. Teamwork is inmiddels negen jaar bezig met de ontwikkeling van zo'n apparaat dat uit deinende golven elektriciteit kan maken. Twintig miljoen euro is in het project gestopt, grotendeels afkomstig van Nuon.

Het tastbare resultaat van die negen jaar werk ligt afgemeerd in een haven in het noorden van Portugal, in de vorm van een dertig meter hoog prototype, gemonteerd op een drijvend ponton. Sinds september 2001 zijn drie pogingen mislukt om het koepelvormig gevaarte enkele kilometers uit de kust af te zinken op de bodem van de Atlantische Oceaan, de uiteindelijke bestemming.

Een nieuwe poging is in voorbereiding. Die gaat nog eens 2,5 miljoen euro kosten, schat ontwikkelaar Teamwork. Nuon heeft daar echter geen geld meer voor over. Het vertrouwen in een goede afloop is weg bij de energiereus, die beweert het meest van alle stroombedrijven aan duurzame energie te doen. Teamwork is nu naarstig op zoek naar nieuwe financiers.

Worden die niet binnen afzienbare tijd gevonden, dan lijkt een schroothoop in de buurt van het idyllische havenstadje Viana do Castelo, ten noorden van Porto, de definitieve bestemming voor wat Van Breugel omschrijft als 'de technologisch meest innovatieve golfgenerator ter wereld.'

Zowel Nuon als Teamwork Technology hebben zich hiervoor een termijn gesteld van drie maanden. Dan moet hierover duidelijkheid zijn.

De golfslag voor de Nederlandse kust is gering. Voor de kust van Portugal, evenals voor die van Schotland, zit echter veel energie in de golven; daar is, gerekend per jaar, de gemiddelde golfhoogte aanzienlijk hoger. Bovendien is de zee er dieper, zodat er al dicht tegen de kust grote installaties op de zeebodem kunnen worden gezet die ondergedompeld golfenergie kunnen omzetten in elektriciteit.

De afgelopen dertig jaar zijn met name in Engeland diverse prototypes ontwikkeld en gebouwd, gebaseerd op een grote variatie aan ontwerpen. De meeste - zeker de grotere - zijn echter bij proeven in de golven ten onder gegaan als gevolg van de enorme krachten die op de constructie inwerken.

De golfgenerator die Teamwork heeft ontwikkeld, de Archimedes Wave Swing (AWS), bestaat uit een enorme koepel gevuld met lucht. Die koepel - de dome - is gemonteerd op een ponton dat op de oceaanbodem moet worden verankerd. Een aanstromende golf drukt die dome, van binnen vastgemaakt aan een enorme zuiger, naar beneden. Lucht wordt daardoor samengeperst.

Is de golf in haar dal, dan komt de dome omhoog. Tijdens het op en neer bewegen van de dome - gemiddeld eens in de twaalf seconden - wordt telkens een rij magneten in het inwendige van de zuiger langs een elektrische spoel geduwd. Zo wordt elektriciteit opgewekt die via een kilometerslange kabel naar de wal wordt getransporteerd.

De nieuwe golfgenerator zit vol met technische snufjes. Zo dient bijvoorbeeld een flinterdun keramisch laagje als smeermiddel op de buitenkant van de reusachtige stalen zuigerstang - negen meter lang met een diameter van bijna een meter. Twee jaar achtereen moet die zuiger zo probleemloos in een stalen cilinder heen en weer kunnen bewegen, meer dan vijftigduizend kilometer afleggend.

Na proeven met schaalmodellen is twee jaar geleden een prototype in elkaar gezet dat in principe twee megawatt aan elektriciteit kan opwekken. Drie keer, met tussenpozen van enkele maanden, is geprobeerd een ponton met het prototype, waarvan alle systemen volgens Teamwork perfect werken, af te zinken voor de Portugese kust. De pogingen moesten voortijdig worden gestaakt om te voorkomen dat het gevaarte definitief kopje onder zou gaan.

Instabiliteit tijdens het afzinken, is het probleem. Die ontstaat wanneer het overgrote deel van het gevaarte onder water is, en dankzij Archimedes de opwaartse waterdruk in redelijke balans is met het gewicht van de installatie, inclusief een aangebrachte zand- en waterballast. Op dat moment krijgen zelfs niet al te hoge golven teveel greep op de installatie.

Er is op verschillende manieren gepoogd af te zinken, een karwei dat in eerste instantie werd ingeschat als standaard offshore-technologie. Twee keer dreigde de installatie in onbalans te raken, de derde keer kwam er onverwacht slecht weer opzetten.

Op basis van de opgedane ervaringen heeft Teamwork een nieuw afzinkplan opgesteld. Het idee is de installatie in de takels van hefschepen vast te houden om vervolgens door het volpompen van ballasttanks af te zinken en dan het geheel op de zeebodem te verankeren.

Uit een nog uit te voeren computersimulatie moet blijken of deze methode haalbaar is, zegt Van Breugel van Teamwork Technology. Deze afzinkmethode is zeker kostbaar. De operatie gaat naar schatting 2,5 miljoen euro kosten, voor hoofdfinancier Nuon een onoverkomelijk bedrag.

'Hoe jammer ook, we zijn niet langer bereid nog meer in deze premature technologie te investeren', zegt een woordvoerder. 'Alleen beproefde technologie, windturbines bijvoorbeeld, komt nog in aanmerking.'

Er heeft een herijking van het beleid plaatsgevonden, erkent een Nuon-woordvoerder. Twee jaar geleden stelde het Nuon-management dat 'weliswaar zekere risico's kleven aan de ontwikkeling, maar dat, gezien de grote potentie van golfenergie, wereldwijd investeringen in de technologie zeker te rechtvaardigen zijn.'

Van Breugel van Teamwork: 'Jammer, tot nu toe was Nuon zeer loyaal. Het energiebedrijf heeft de afgelopen jaren veel geld in deze ontwikkeling gestopt.'

De projectleider ('de Nederlandse overheid heeft ons gedurende het hele project vreselijk in de steek gelaten') is nu op zoek naar nieuwe financiers opdat nog voor de zomer een nieuwe poging kan worden ondernomen. 'Er wordt gepraat met marktpartijen. Ik heb goede hoop dat de financiering uiteindelijk rondkomt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden