Golf van staatsterreur overspoelt Egypte

Honderden Egyptenaren zijn de afgelopen maanden zonder proces opgepakt en gemarteld door het regime van president Abdel Fattah al-Sisi. 'Gedwongen verdwijningen' noemt Amnesty ze.

In een onlinecampagne eisen Egyptenaren de vrijlating van opgepakte landgenoten. 'Bent u bang voor de camera van een mobiele telefoon?', luidt de retorische vraag aan president Abdel Fattah al-Sisi. Beeld Hollandse Hoogte
In een onlinecampagne eisen Egyptenaren de vrijlating van opgepakte landgenoten. 'Bent u bang voor de camera van een mobiele telefoon?', luidt de retorische vraag aan president Abdel Fattah al-Sisi.Beeld Hollandse Hoogte

Ze komen midden in de nacht. Agenten in burger en geüniformeerde mannen van de veiligheidstroepen met automatische wapens. Een klop op de deur, die wordt opengebroken als het te lang duurt. Het huis wordt doorzocht. Een van de bewoners wordt van zijn bed gelicht. Het kan een volwassen man zijn, het kan ook een tiener zijn. Laptops, boeken, documenten en mobiele telefoons worden in beslag genomen. Angstige familieleden die vragen waarom dit allemaal gebeurt, worden afgeblaft, geslagen of zelf gearresteerd. Geen vragen, geen antwoorden. Geboeid en geblinddoekt wordt de arrestant afgevoerd. Het kan dagen duren voor er iets van hem wordt vernomen, sommigen zitten maanden vast zonder contact met wie dan ook.

Deze methode van 'gedwongen verdwijningen' is volgens Amnesty International sinds begin vorig jaar schering en inslag in Egypte. Dagelijks verdwijnen gemiddeld drie tot vier personen in het niets, om pas veel later - soms na zeven maanden - weer op te duiken, vaak na te zijn gemarteld. Een jongen van 14 jaar werd volgens het woensdag gepubliceerde rapport Egypt: Officially, You Do Not Exist in de gevangenis verkracht. Een leeftijdgenoot kreeg elektrische schokken toegediend.

null Beeld Hollandse Hoogte
Beeld Hollandse Hoogte

Vreedzaam protest uitroeien

Het regime van president Abdel Fattah al-Sisi gebruikt de methode van verdwijningen om tegenstanders te intimideren en elke vorm van vreedzaam protest uit te roeien. 'Het rapport onthult de schokkende en meedogenloze tactieken die de Egyptische autoriteiten gebruiken om alle oppositie tot zwijgen te brengen', aldus Amnnesty-woordvoerder Philip Luther.

Honderden activisten (het precieze aantal is niet bekend) kwamen op deze manier in de 'ijzeren greep van de repressie', maar ook burgers van wie niet duidelijk is wat ze misdaan zouden hebben. Het merendeel betreft aanhangers van de verboden Moslimbroederschap, maar ook seculiere opponenten van de regering lopen het risico in een nachtelijke overval te worden opgepakt.

Velen blijven volgens de mensenrechtenorganisatie gedurende hun hele detentie geboeid en geblinddoekt en worden onderworpen aan 'gruwelijke vormen van marteling'. Zij krijgen elektrische schokken toegediend aan genitaliën, lippen en oren of worden urenlang naakt opgehangen aan hun ledematen. Sommigen worden seksueel gefolterd om 'bekentenissen' af te leggen. In diverse gevallen werden familieleden opgepakt om een verdachte onder druk te zetten.

null Beeld Hollandse Hoogte
Beeld Hollandse Hoogte

Valse bewijzen

Amnesty wijst op de samenwerking tussen de Egyptische veiligheidsdiensten en de justitiële autoriteiten. Het rapport schildert een 'vernietigend beeld' van het Openbaar Ministerie, dat valse bewijzen accepteert en met geweld verkregen bekentenissen. Klachten over marteling werden niet onderzocht. Justitie is daardoor 'medeplichtig' aan ernstige schendingen van de mensenrechten, aldus Amnesty.

Verdwijningen zijn een beproefd recept voor de Egyptische veiligheidsdiensten, maar de huidige omvang ervan is ongekend. De campagne begon nadat president Al-Sisi in maart 2015 generaal Magdy Abd el-Ghaffar had benoemd tot minister van Binnenlandse Zaken. Voorheen gaf deze havik leiding aan de beruchte geheime dienst NSA.

Al-Sisi - toen nog legerleider - zette in juli 2013 de islamistische president Mohammed Morsi af en werd later zelf tot president gekozen. Hij maakte korte metten met de Moslimbroederschap en zette meer dan 30 duizend aanhangers van de beweging gevangen.

null Beeld Hollandse Hoogte
Beeld Hollandse Hoogte
null Beeld Hollandse Hoogste
Beeld Hollandse Hoogste

Voortdurend erger geworden

Van een geleidelijke versoepeling van het bewind is sindsdien geen sprake geweest, integendeel. Het gehele maatschappelijk middenveld staat onder druk. Liberalen, journalisten en kunstenaars worden aangepakt. Zelfs de geestelijkheid wordt gedisciplineerd. Dinsdag werd bekendgemaakt dat in alle moskeeën voortaan een door het ministerie van Godsdienst geschreven vrijdagpreek moet worden voorgelezen.

'Het is sinds 2013 voortdurend erger geworden', zegt Michael Hanna van de Century Foundation in New York. 'Je had je kunnen voorstellen dat de eerste golf van repressie te maken had met de nasleep van de staatsgreep, en dat daarna de koers zou worden bijgesteld. Maar geen sprake van. Het is alleen maar geëscaleerd.'

Volgens Hanna voelt Al-Sisi zich niet op korte termijn bedreigd, maar wil hij voor de lange termijn voorkomen dat zich een alternatief aandient. 'Het bewind wil niet dat er zoiets als politiek bestaat. Elke vorm van protest wordt onmiddellijk neergeslagen.'

null Beeld Hollandse Hoogte
Beeld Hollandse Hoogte
null Beeld Hollandse Hoogste
Beeld Hollandse Hoogste

Mazen Mohamed Abdallah

Het was 3 uur in de ochtend van 30 september 2015 toen Mazen Mohamed Abdallah, een 14-jarige scholier, onder de ogen van zijn moeder in de boeien werd geslagen door dertig zwaarbewapende agenten. Hij zou voor een paar uur worden meegenomen voor ondervraging in een politiebureau in Caïro, kreeg hij te horen. Dat werden acht dagen. In de tussentijd, zo vertelde de moeder aan Amnesty International, kreeg de jongen klappen, stroomstoten door zijn testikels en een stok in zijn anus. Haar zoon was 'bereid alles te bekennen om het martelen maar te stoppen'. Zo gaf hij toe lid te zijn van de verboden Moslimbroederschap en tijdens demonstraties de politie te hebben aangevallen. De jongen verbleef tot zijn vrijlating op 31 januari in een overvolle cel tussen volwassen mannen. Zijn zaak moet nog voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden