Golf van duurzaamheid in de supermarkten

Duurzaam is in. Diervriendelijk is de standaard. Vijf kenners over deze plotselinge hype in het winkelbedrijf.

Hanneke van Ormondt, Wakker Dier:


'Het Nederlandse volk is eindelijk wakker geschud. Ik denk dat veel consumenten vóór onze actie zich er helemaal niet van bewust waren dat elke kip die geen keurmerk heeft, een plofkip is.


'Duurzaam is in. Daar moeten bedrijven wel op inspelen. En natuurlijk wil iedereen dan haantje de voorste zijn, dan kun je jezelf ermee profileren. Wij geven bedrijven daartoe ook de kans. Wij doen aan faming en shaming. De eerste belonen we. Andere bedrijven kunnen dan niet achterblijven.


'Ik denk wel dat het een oprechte beweging is. De directeuren van die bedrijven hebben ook kinderen die ze een groene toekomst toewensen. Maar ze kunnen het zich natuurlijk ook niet permitteren om klanten te verliezen. 20 tot 30 procent van de Nederlanders staat achter onze acties.


'Bovendien hebben supermarkten ook wel wat goed te maken. Ze hebben ons tientallen jaren opgevoed met het idee dat vlees een wegwerpartikel is.'


Jan Rotmans, hoogleraar duurzaamheid en transitie aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam:


'Als je niet goed kijkt, lijkt het toeval, maar dat is het niet. Ik loop al 25 jaar mee. Destijds was de grote vraag: hoe krijgen we bedrijven mee? Nu is de vraag: waar blijft de overheid?


'De consument stelt steeds hogere eisen. De verkoop van biologische producten groeit twee tot drie keer sneller dan van gangbare spullen. Nu is het nog een nichemarkt, maar bedrijven zien aankomen dat het binnenkort een mainstream markt is.


'Wie dit afdoet als marketingpraatjes kijkt niet goed. Daar kon je een paar jaar geleden nog mee wegkomen, maar nu niet meer. De consument prikt daar zo doorheen. En via Facebook en Twitter verspreidt dat zich razendsnel.


'Ik denk dat een aantal leiders van bedrijven het ook uit overtuiging doet. Maar natuurlijk geven commerciële overwegingen de doorslag. Je moet wel. Als je over tien jaar niet duurzaam produceert lig je eruit. Vergelijk het met roken. Dat was vroeger ook stoer, nu allang niet meer. Daar zijn ook twee generaties overheen gegaan. Met voedsel gaat het net zo.'


Joop Holla, supermarktonderzoeker van onderzoeksbureau Gfk:


'Imago speelt een grote rol. Supermarkten zijn als de dood dat hun imago op het spel staat. En met alle sociale media van tegenwoordig is dat ook steeds lastiger te controleren.


'We hebben onderzoek gedaan naar het surfgedrag van ons proefpanel. Daaruit bleek dat mensen vaker naar sites surfen van Wakker Dier en het Wereld Natuur Fonds. Als dat trouwe klanten zijn van Albert Heijn moet die daar natuurlijk wat mee.


'Van alle supermarkten heeft Plus een beleid dat het meest op duurzaamheid is gericht. Dat is ook een keuze om zich hiermee te positioneren, want op prijs kunnen ze het niet winnen.


'Door de crisis gaan consumenten duurzaamheid ook belangrijker vinden. Het huishouden komt centraler te staan. Maar wel binnen grenzen. Als het te veel kost maken consumenten die stap niet.'


Bart van Opzeeland Foodwatch, een kritische consumentenorganisatie:


'Zo'n campagne van Wakker Dier is natuurlijk slecht voor je imago. Maar als je alleen wegduikt voor de druk, dan vind ik dat slecht. De vraag is ook of Unilever nu dubbele standaarden gaat hanteren. In Nederland spelen ze mooi weer, maar in Azië en Afrika blijven ze plofkippen verkopen.


'Ik ben bang dat het vooral incidenten zijn. Ik heb er weinig fiducie in dat de grote jongens echt om gaan. Want dan word je duurder dan je concurrent en dat kost geld.


'De overheid zou een rol kunnen spelen door bedrijven die duurzaam produceren minder belasting te laten betalen. De markt zelf kan dit niet organiseren. Het systeem werkt het tegen.


'Ik geloof wel dat er bij de consument een groter bewustzijn is ontstaan over eten. Maar ik vraag me af of dat de doorslag geeft. De consument eet toch vooral met zijn portemonnee.


Bedrijven zijn voortdurend op zoek naar manieren om zich te profileren. Als duurzaamheid een nieuwe manier is om dat te doen, dan krijgen we in ieder geval een gezondere wedloop dan de prijzenoorlog.'


Paul Ingenbleek, universitair docent duurzame marketing aan Wageningen UR:


'Wat nu gebeurt is al heel lang gaande. Wakker Dier heeft goed gezien dat het effectief is om bedrijven aan de schandpaal te nagelen. Maar de Dierenbescherming heeft daarbij voor een doorbraak gezorgd door een systeem van 1, 2 en 3 sterren voor diervriendelijkheid op te zetten; het Beter Leven kenmerk. Daarmee hebben ze een middensegment gecreëerd dat als opstapje kan dienen.


'Wakker Dier en de Dierenbescherming hebben ook ontdekt hoe ze het spel moeten spelen. Voorheen zaten ze vooral met de inkopers aan tafel. Maar die moeten op de kosten letten. Nu spreken ze met de marketeers. Die beseffen dat er ook iets te winnen is.


'Je kunt wel wachten tot Wakker Dier bij je voor de deur staat, maar dan ben je echt te laat. Als je de eerste bent, sta je vooraan in de rij. Het zal toch een keer moeten, denken ze. En nu kun je er ook nog iets uit halen.'


Unilever doet de plofkip in de ban, Plus verkoopt alleen nog eieren van kippen die buiten komen, Albert Heijn verkoopt louter vlees van scharrelvarkens. Er waart ineens een golf van duurzaamheid en diervriendelijkheid door het supermarktschap.


Waarom nu ? De stap van Unilever lijkt logisch: dat zwichtte voor de acties van Wakker Dier. Maar de eieren van Plus waren geen mikpunt van een campagne en toen AH het scharrelvarken als standaard instelde, deed het dat op eigen initiatief.


Komt de consument in opstand, zoals sommigen denken? Dat zou mooi zijn, ware het niet dat die zelf juist nog massaal plofkippen en kiloknallervlees koopt.


Of denken bedrijven vooruit en verwachten ze dat de consument in de toekomst wel een punt gaat maken van diervriendelijkheid en duurzaamheid. En kun je maar beter zorgen dat je dat voor bent.


Is het wel oprecht? Is er sprake van een 'onderstroom van duurzaamheid' die jaren onder de oppervlakte is gebleven en nu bovenkomt? Of is het symboolpolitiek van bedrijven die vooral bezig zijn hun eigen imago op te poetsen, zoals meer cynische geesten beweren?


Wie het weet mag het zeggen.


Lijst van duurzame stapjes:

Vis

Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) belooft dat in 2011 alle supermarkten alleen nog duurzame vis met het MSC-keurmerk (Marine Stewardship Council) zullen verkopen. Dat wordt niet helemaal gehaald. Het aandeel duurzame vis in het supermarktschap in 2011 is 85 procent. Volgens het CBL komt dat omdat sommige vissen moeilijk te krijgen zijn.


Varken

December 2010: Supermarktketen Albert Heijn stapt over op scharrelvarkens. In 2011 heeft al het varkensvlees in het schap minimaal 1 Beter Leven ster van de Dierenbescherming. Met uitzondering van varkenshaasjes. Daar zijn er volgens een woordvoerster te weinig van.


Melk

April 2011: Supermarkten C1000 en Lidl stappen voor hun huismerk over op weidemelk. Dat is melk van koeien die buiten hebben gelopen.


Koffie

Mei 2011: Alle Bellarom koffiepads van Lidl krijgen het UTZ-label. Dat is een keurmerk voor duurzame koffie dat in 2002 door Ahold is opgezet.


Kroketten

Augustus 2011: Cateraar Sodexo introduceert biologische kroketten in zijn 1.300 bedrijfskantines. Het gaat om 1,5 miljoen kroketten per jaar.


Eieren

Maart 2012: Supermarkt Plus verkoopt alleen nog vrije-uitloop-eieren en biologische eieren. Plus is daarmee de eerste supermarkt die het scharrelei uit de winkel bant. Het legbatterij-ei verdween al eerder.


Kip


April 2012: Unilever stopt met de 'plofkip'. Begin 2013 zullen alle Unox Kipknaks plofkipvrij zijn. Andere producten als ragout volgen later. Met de Kipknaks is volgens Unilever 72 ton kippenvlees per jaar gemoeid.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden