Goldhagen eist genoegdoening van het Vaticaan

'DE SHOAH was het werk van een volstrekt modern neoheidens regime. Zijn antisemitisme was niet geworteld in het christendom.' Zo luidde in 1998 de conclusie van een commissie die in opdracht van het Vaticaan de aanklacht dacht te ontzenuwen, als zou de katholieke kerk de grondlegger zijn geweest van de...

Gert J. Peelen

In Een morele afrekening komt Daniel Jonah Goldhagen tot diezelfde bittere slotsom. Beiden vinden daarvoor steun bij onder meer een conferentie in 2001 van Amerikaanse katholieken. Het slotcommuniqué daarvan stelt dat het christelijk anti-judaïsme wel degelijk de basis legde voor het racistische, op uitroeiing gerichte antisemitisme. De katholieke kerk heeft zich niet beperkt tot bestrijding van het joodse geloof maar door de eeuwen heen ook de joden zelf tot onderwerp van smaad en minachting gemaakt. Daarmee heeft zij het fundament gelegd 'voor de gruwel van een ongeëvenaarde poging tot volkerenmoord'.

Waar Kertzers boek uitmondt in een mild pleidooi voor een katholieke schuldbekentenis is het vonnis van Goldhagen aanzienlijk strenger. Hij laat het, anders dan Kertzer, niet bij de vaststelling dat sprake is van een morele schuld. De onvervulde plicht tot herstel resulteert volgens hem in de eis dat er morele, financiële én politieke genoegdoening van de kerk wordt verwacht.

De morele schadevergoeding bestaat hieruit dat de kerk alles wat naar antisemitisme riekt, rigoureus uit haar leer verwijdert en zich als een boeteling opstelt jegens haar slachtoffers. Dat zijn niet alleen de joden, maar ook de katholieke gelovigen die zij stelselmatig heeft bedrogen. Een hele klus voor een totalitair ingesteld bolwerk dat niet gewoon is terug te komen op eerdere standpunten, en dat bovendien een deel van het Nieuwe Testament zal moeten herschrijven.

Daarnaast heeft de kerk, aldus Goldhagen, een materiële schuld te vereffenen. Zij moet een financiële schaderegeling treffen met de joodse slachtoffers of hun erfgenamen. Ten slotte houdt de politieke schadeloosstelling in dat de katholieke kerk met kracht joodse politieke instellingen steunt en beschermt.

Het is de vraag of Goldhagen zich realiseert hoezeer hij zich met dit laatste op glad ijs begeeft. Het gevaar ligt op de loer dat deze politieke genoegdoening kan uitmonden in een onvoorwaardelijke en kritiekloze steun aan de staat Israël. Onbedoeld geeft Goldhagen zelf een illustratie van dat risico, waar hij 'Ersatz-antisemitisme' bespeurt bij critici van de Israëlische politiek. Zij zeggen 'Israël' maar bedoelen, aldus Goldhagen, 'de joden'. Het gevaar van het omgekeerde is echter even groot, zo niet groter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden