Analyse Pakistan

Gokt Pakistaanse cricket-premier Khan op China, of toch Amerika?

Sportlegende Imran Khan is vrijdag dan eindelijk tot premier van Pakistan gekozen, na een persoonlijke campagne van meer dan twintig jaar. Khan krijgt een zware taak: het land is verdeeld en de economie staat er slecht voor. Zoekt hij steun bij grote broer China?

Makkelijk ging het niet, de gang van Imran Khan naar het premierschap van Pakistan. Zeker twintig jaar stond hij aan de zijlijn. En de verkiezingen gingen drie weken geleden gepaard met bloedige aanslagen en beschuldigingen van fraude en manipulatie. Zijn partij, de Pakistaanse Beweging voor Rechtvaardigheid (Pakistan Tehreek-i-Insaf, PTI), haalde niet genoeg zetels voor de verhoopte absolute meerderheid, maar kan dankzij de vrijdag in het parlement uitgesproken steun van kleinere partijen en onafhankelijken nu toch gaan regeren.

Imran Khan op 8 augustus in Islamabad, na het bijwonen van een partijbijeenkomst. Foto EPA

Zo is, na landen als India, Turkije en de Verenigde Staten, ook Pakistan bezweken voor de verleiding van het nationalistisch populisme. Khan voerde een Trumpiaanse, snoeiharde campagne tegen de ‘corrupte politieke elites’, gepersonifieerd door de afgezette ex-premier Nawaz Sharif en diens Pakistan Muslim League (PML-N), en tegen de Amerikaanse war on terror, die zoveel slachtoffers maakt in de grensgebieden waar Khan zijn wortels heeft.

De kiezers vielen voor Khans curieuze mix van economische vernieuwing en islamitisch conservatisme, die aan de Turkse leider Erdogan doet denken. Hij belooft een harde aanpak van de corruptie en een campagne tegen de armoede met tien miljoen nieuwe banen, vijf miljoen huizen en beter onderwijs –uitmondend in ‘Nieuw Pakistan’, een visioen van een moderne, welvarende en sterke natie, een islamitische welvaartsstaat die respect afdwingt in de wereld.

De 65-jarige Khan is dan ook een man met vele gezichten, voor elk wat wils. Voor eeuwig natuurlijk de charismatische ‘Kaaptan’ die met de nationale cricketploeg in 1992 Pakistans eerste en enige wereldbeker won. Maar ook: gevierd playboy in Londen, filantroop die de eerste kankercentra van Pakistan bouwde nadat zijn moeder aan de ziekte was gestorven, corruptiebestrijder en vroom (dan wel opportunistisch) moslim. Enige smet lijkt zijn eigen levenswandel, met twee scheidingen, een onecht kind en een derde huwelijk met een omstreden gebedsgenezeres.

Geheime wapens

Zijn premierschap dankt Khan behalve aan zijn charisma ook aan een paar geheime wapens. Zoals een slimme telefoonapp met een bestand van 50 miljoen namen van kiezers, waardoor deze in cruciale districten tot op de laatste dag konden worden opgeroepen te stemmen. En de steun van het establishment (eufemisme voor het leger, de geheime diensten en hoge rechters die vanouds grote invloed hebben op de politiek), dat af wilde van de wegens corruptie veroordeelde Sharif en de PML-N, en Khan zag als het beste alternatief.

Dat establishment zette behalve rechtszaken tegen politici en andere manipulaties ook islamitisch rechts in, een aantal verboden militante groepen met banden met terroristische organisaties, en nieuwe extremisten die voor het eerst toestemming kregen om via politieke mantelorganisaties mee te doen aan de verkiezingen. Hoewel ze geen grote successen boekten, snoepten ze wel stemmen af van Sharifs PML-N om daarna hun steun uit te spreken voor de PTI.

Khan wacht nu een zware klus, vanwege zijn relatief zwakke mandaat, de afhankelijkheid van zijn coalitiepartners en het omstreden karakter van de verkiezingen. Internationale waarnemers van de Europese Unie durfden weliswaar de legitimiteit van de uitslag niet te betwisten, maar constateerden wel een ‘systematische poging’ met name de PML-N te ondermijnen.

Straatprotesten

De verliezers hebben zich nog altijd niet bij de uitslag neergelegd. Sinds de verkiezingen zijn er straatprotesten. De oppositie scandeerde deze week bij de installatie van het parlement ‘nee tegen het nepmandaat’ en probeerde Shahbaz Sharif, broer van ex-premier Nawaz Sharif, als premier te pluggen. Toen dat mislukte, werd nog een poging gedaan Khan zelf te diskwalificeren door een rechtszaak te beginnen vanwege zijn onechte dochter in de VS.

Ook op economisch gebied wacht Khan een zware taak. De economie is nog grotendeels agrarisch en onderontwikkeld en kampt met stroomtekorten en een watercrisis. De groei van afgelopen jaren was vooral te danken aan het ‘Belt and Road Initiative’, een Chinees masterplan voor de bouw van een wereldwijd netwerk van handel en infrastructuur. Vlaggenschip van die Nieuwe Zijderoute is de China-Pakistan Economic Corridor (CPEC), die China met de Indische Oceaan moet verbinden en waarmee zeker 60 miljard dollar is gemoeid.

Een winkelier in Peshawar haalt uit China geïmporteerd vrouwenondergoed uit de schappen. Foto REUTERS

De waarde van CPEC als een stimulans voor groei en ontwikkeling wordt in Pakistan breed onderschreven, maar Khan moet er wel voor zorgen dat het project beter wordt uitgerold dan nu. De plannen zijn geheimzinnig, de bevolking wordt niet betrokken, sterker nog, ze wordt van haar land beroofd, en onduidelijk is of zij op den duur zal profiteren. De vaak hardhandig onderdrukte onvrede kan zich tegen de regering keren, en tot grootschalig verzet leiden.

Megaschuldenaar

CPEC brengt de Pakistaanse economie behalve groei ook problemen, want de enorme investeringen worden grotendeels met Chinese leningen gefinancierd. Daarmee is Pakistan in rap tempo een megaschuldenaar van China geworden, en volgens sommige analisten feitelijk een vazalstaat. Op korte termijn staat de kater al voor de deur: het land heeft een acuut tekort op de betalingsbalans. Voor Khan lijkt een vernederende gang naar het Internationaal Monetair Fonds (met alle saneringen van dien) onvermijdelijk, tenzij China weer te hulp schiet.

Khan moet ook zijn koers bepalen in het geopolitieke krachtenveld. Pakistan speelt een sleutelrol in de opkomende arena van de Indische Oceaan, waar China, India en de VS om invloed strijden. Gokt Khan op China, of op de VS? En hoe stelt hij zich op tegenover Afghanistan, waar de door Pakistan geprotegeerde Taliban weer in opmars zijn, en tegenover India, de aartsvijand vanwege betwist Kashmir? Khan heeft zich altijd uitgesproken voor vredesbesprekingen met de Taliban en een dialoog met India. Nu zal hij daar ook het leger in moeten meekrijgen.

Binnenlands kan Khan op hardnekkige tegenstand rekenen. Niet alleen de onttroonde politieke elites, ook islamitische militanten en separatisten in regio’s als Baluchistan zullen zijn regering trachten te ondergraven (hoewel de interne oorlog met de Pakistaanse Taliban al vrijwel gewonnen is). Aan Khan de taak na alle polarisatie te laten zien dat hij premier van alle Pakistanen wil zijn. Donderdag liet hij wellicht daarom direct een nieuwe PTI-parlementariër schorsen die in Karachi na een licht verkeersongeval een burger had afgetuigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.