Goh, Heineken wil gewoon bier verkopen

Het Bono-complex, zo luidt de prachtige typering die Het Financieele Dagblad ooit muntte voor bedrijven die graag de weldoener willen uithangen en daarbij botsen op praktische bezwaren aangaande de winst na belastingen.

Heineken schuift geen bier uit goedertierenheid, maar om onder de streep iets substantieels over te houden. Beeld Hollandse Hoogte

Dat complex ziet er zo uit: bedrijf laat zich erop voorstaan goede werken te verrichten voor de vertrapten, zoals Bono met veel publicitair vertoon sub-Sahara Afrika bedelft onder liefdadigheid. Bedrijf moet tegelijk natuurlijk gewoon zo veel mogelijk meuk verkopen tegen zo laag mogelijke kosten, zoals Bono royalty's veilig te stellen heeft. Bedrijf vindt zich derhalve geregeld terug aan de verkeerde kant van de geschiedenis, zoals Bono zich geregeld terugvindt in een vluchtelingenkamp voor belastingontwijkers.

Het FD bedacht de term Bono-complex voor Unilever, met zijn Moeder Theresauitstraling en zijn misstanden op theeplantages. Maar hij is van toepassing op alle ondernemingen die aan 'maatschappelijk verantwoord ondernemen' doen. En dat doen ze vrijwel allemaal, soms alleen op papier, in glanzende sociale jaarverslagen waarin wordt uitgelegd dat een textielfirma weliswaar vrouwen in wrakke gebouwen zonder nooduitgang T-shirts laat naaien, maar hun familie wel 'langetermijncompensatie' biedt als die vrouwen onverhoopt aan een ellendig einde mochten komen onder het puin van het ingestorte naaiatelier.

Zo is er nu weer een akkefietje met Heineken in onder meer Burundi. Een journalist, Olivier van Beemen, schreef een boek waaruit - goh, je verwacht het niet - blijkt dat Heineken niet Paus Franciscus in Afrika is, maar een ordinaire bierverkoper. Steunpilaar van onfrisse regimes, leverancier van alcoholhoudende dranken aan genocidairs. Volgens Van Beemen verving Heineken ten tijde van de volkerenmoord in Rwanda Tutsi-chauffeurs door Hutu's om het transport op gang te houden en zette het bedrijf Bono-achtige belastingstructuren op om niet te veel winst te hoeven delen met de lokale autoriteiten.

Proletengedrag inderdaad, laag, smerig. Maar het is niet verboden de ploert uit te hangen en Heineken schuift geen bier uit goedertierenheid, maar om onder de streep iets substantieels over te houden.

Daarom wringt het nogal eens als de overheid maatschappelijke taken afstoot naar het bedrijfsleven. Publiek-private samenwerking: ze zijn er gek op in Den Haag. Het is niet zelden de snelste en goedkoopste manier om een gewenst maatschappelijk doel te bereiken waar het bedrijfsleven ook baat bij heeft - 'win-win' heet zoiets in de taal van de managerskaste. Nederlandse kabinetten met een bezuinigings-opdracht zijn er dol op, want weinig ruimt zo op in de landsbegroting als outsourcen. Dat premier Rutte afgelopen september op een VN-top over duurzame ontwikkeling hoog opgaf over de fantástische samenwerking met het bedrijfs-leven in de bestrijding van armoede, ondervoeding en ziekten heeft net zo veel te maken met het snijden in het budget voor ontwikkelingssamenwerking als met de liberale liefde voor een kleine overheid.

Maar de belangen lopen nooit helemaal gelijk op. Dat mede dankzij Heineken in sommige conflictgebieden 'het beetje staat dat er nog is, functioneert', zoals Ton Dietz van het African Studies Centre in de Volkskrant zei: dat is ongetwijfeld waar. Maar de staat laten functioneren is niet het primaire doel van Heineken - het cruciale verschil met publieke ontwikkelingssamenwerking. Sommige zaken zijn te belangrijk om over te laten aan mannen die hun dagen vullen met vergaderen over shampoo, premium wc-papier en de optimale vorm van een bierflesje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.