Reportage

Goedkope stroom en Siberische kou maken Irkoetsk de bitcoinhoofdstad van Rusland

Konstantin Lagoetin, in een trui met bitcoinlogo, is een van de bekendste cryptovaluta-ondernemers van Irkoetsk. Beeld Yuri Kozyrev/Noor
Konstantin Lagoetin, in een trui met bitcoinlogo, is een van de bekendste cryptovaluta-ondernemers van Irkoetsk.Beeld Yuri Kozyrev/Noor

Eens aangelegd voor de Siberische goudhandel heerst in Irkoetsk nu de bitcoinkoorts. Met kastjes uit China zijn inwoners massaal digitale munten aan het delven.

De 17de-eeuwse oprichters van ­Irkoetsk hoopten dat de Siberische goudhandel de inwoners van de stad voorgoed zouden verrijken. Maar goud is niet waarmee Ilja Kljots zijn zwarte Porsche Cayenne heeft verdiend. De 37-jarige Siberiër glijdt comfortabel langs de houten huizen van voormalige edelmetaalhandelaren dankzij een nieuwe mutatie van de goudkoorts: bitcoinkoorts.

‘Mijn kameraden en ik hebben laatst eens uitgerekend wat het aandeel van Siberië is in de wereldwijde bitcoinmijnbouw’, zegt Kljots. ‘We kwamen uit op zo’n 7 procent. Geweldig toch!’

Vier eeuwen na de oprichting als knooppunt in de goudhandel is ­Irkoetsk de hoofdstad van de Russische bitcoinmijnbouw. Met gespecialiseerde computerkastjes uit het nabijgelegen China zijn inwoners massaal digitale munten aan het delven. De kastjes staan ingewikkelde cryptografische puzzels op te lossen op balkons, in datsja’s en in verlaten fabriekspanden uit de Sovjet-Unie. De inzet van die computerkracht kan de eigenaren van de kastjes extraatjes opleveren die kunnen oplopen tot volledige salarissen.

‘Goedkope elektriciteit is ons grote voordeel’, zegt Kljots, een van de grotere delvers van Irkoetsk. Aan de rand van de stad verhuurt hij ruimte in ‘boerderijen’: hallen vol metalen stellages die doen denken aan legbatterijen, maar dan voor computerkastjes. Mensen uit de hele wereld huren er delfruimte om te profiteren van een lage elektriciteitsprijs: omgerekend 0,02 euro per kilowattuur, ongeveer tien keer goedkoper dan de Nederlandse elektriciteitsprijs.

Waterkrachtcentrales

Die lage prijs danken de delvers voor een groot deel aan drie waterkrachtcentrales in de Angara-rivier, de enige uitmonding van het Bajkalmeer, het diepste meer ter wereld dat gevoed wordt door zo’n driehonderd kleinere rivieren. De stroming van de Angara is zo sterk dat de rivier de afgelopen weken niet bevroor, ondanks temperaturen van 30 graden onder nul. Elektriciteit in overvloed dus.

De cryptovaluta-opbrengsten zijn een steeds grotere bron van inkomsten voor de 600 duizend inwoners van Irkoetsk. ‘Een boerderij voorziet wel zeven gezinnen van inkomen’, zegt Kljots. ‘Er werken ict’ers, beveiligers, schoonmakers. De pandemie heeft veel bedrijven lamgelegd, maar het delven gaat gewoon door.’

Een groot deel van het delven gebeurt thuis. Gepensioneerden die vroeg zijn begonnen met delven slagen er soms in om hun magere Russische pensioen zo sterk aan te vullen dat ze er niet meer naast hoeven te werken. Voor de meesten blijven de opbrengsten beperkt tot een extraatje, nadat eerst een investering terugverdiend moet worden. Eenvoudige Chinese kastjes kosten zo’n 200 euro, geavanceerdere meer dan 1.000. Opbrengsten hangen af van de bitcoinkoers.

Rusland is volgens een schatting van Cambridge University de tweede delver ter wereld, net voor de VS, ver achter China. Net als de Chinese regering probeert de Russische regering meer controle te krijgen over de cryptomarkt. De regering heeft een wetsvoorstel ingediend om eigenaren van grote aantallen cryptomunten te verplichten hun cryptobezit op te geven bij de belastingdienst.

Houders van cryptomunten lijken zich geen grote zorgen te maken. Het bezit is immers geheim te houden. Bovendien wordt delven niet verboden. De delvers zien een recente import van 20 duizend Chinese bitcoin-computers door een bedrijf in ­Irkoetsk als een teken dat de overheid niet van plan is om de productie van cryptovaluta in te perken. De mega-import duidt op ‘toestemming van een hoog niveau’, aldus zakenkrant Kommersant.

In een oud fabriekspand draaien de processors op volle toeren om cryptomunten te delven.  Beeld Yuri Kozyrev/Noor
In een oud fabriekspand draaien de processors op volle toeren om cryptomunten te delven.Beeld Yuri Kozyrev/Noor

Naast goedkope stroom heeft ­Irkoetsk nog een groot voordeel voor delvers. Dat is te merken op de ­bovenste verdieping van een oud ­fabriekspand, boven een suikerspinnenmakerij. Ondanks tal van hardwerkende, flikkerende cryptokastjes in de donkere ruimte is het er ver onder nul.

De gemiddelde temperatuur in ­Irkoetsk ligt negen maanden per jaar onder het vriespunt, een prima klimaat om de gloeiendhete processors in te koelen. De vrijgekomen warmte komt weer van pas om bijvoorbeeld een garage mee te verwarmen. Een ondernemer is begonnen om hele huizen in Irkoetsk te voorzien van hitte van de delfkastjes.

Wachtwoord vergeten

‘De natuur doet de koeling hier’, schreeuwt Konstantin Lagoetin door het lawaai van de ventilatoren in het fabriekspand. Lagoetin, 35 jaar en gehuld in een trui met een bitcoinlogo, is een van de bekendste cryptovaluta-ondernemers van Irkoetsk. Tussen neus en lippen door laat hij vallen dat hij het wachtwoord is vergeten van een van zijn bitcoin-portemonnees. Er zitten naar zijn zeggen 330 bitcoins in die hij jaren geleden kocht. Waarde op basis van de huidige koers: 13,6 miljoen euro.

‘Stel dat ik me het wachtwoord herinner, dan verandert dat mijn leven niet hoor’, zegt hij. ‘Ik wissel crypto­valuta toch nauwelijks in voor roebels of dollars. Zulke valuta interesseren mij niet.’

Lagoetin is zijn delfactiviteiten aan het afbouwen. Hij maakt zich zorgen over de grote energiebehoefte die nodig is voor het delven. ‘Weinig mensen hebben het erover dat de bitcoin ecologisch schadelijk is. De munt is gebaseerd op technologie van gisteren.’ Lagoetin investeert daarom steeds meer in cryptovaluta die op een andere manier werken dan bitcoins.

Uiteindelijk hoopt hij dat cryptovaluta bestaande valuta overbodig maken. Hij betaalt er er zo veel mogelijk mee. ‘Ik weet precies waar in de stad mensen cryptovaluta accepteren’, zegt hij. ‘Dat is de kracht van virtuele munten. De overheid kan ze niet reguleren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden