Goede wijn behoeft geen glas

Langzaam komt er meer aandacht voor karton als basismateriaal voor verpakkingen. Onder meer vanwege het milieuvoordeel. Maar niet iedereen vindt dat voordeel groot....

Tijdens de drie dwaze dagen van de Bijenkorf vond olijfolie in een glanskartonnen pak grif zijn weg naar de klanten. Erik Steijger van Tetra Pak in Moerdijk vertelt het met trots.

Wacht even: olijfolie? Dat zit toch in een fles? Jawel, zegt de marketing manager van het Zweedse verpakkingsconcern, maar daar zitten ook nadelen aan. Glas laat licht door en dat tast de voedingswaarde aan. ‘Ik las het in de Consumentengids, die een Italiaans onderzoek aanhaalde.’

Ook wijn wil het wereldwijd opererende Tetra Pak in Nederland in karton presenteren. Spanjaarden zijn er al dol op. In Nederland kan het ook een trend worden bij de barbecue, op het strand en in studentenhuizen.

Nederland is toe aan een nieuwe benadering van verpakkingen, vindt ir. Geert Bergsma van milieuadviesbureau CE Delft (CE).

Hij maakte voor Tetra Pak een milieuanalyse van de productie-, distributie- en verbruiksketen van drankenkartons en vergeleek die met blik, kunststof en glas. In twee belangrijke opzichten (uitstoot van broeikasgas en finaal afval) scoort karton beter dan concurrerende verpakkingen. Zelfs als het karton eenmalig wordt gebruikt.

Een kartonnen pak bestaat voor 75 procent uit papier, 6 lagen dik. Er is kunststof PE (polyethyleen) gebruikt voor de dop en om het papier waterdicht te maken.

Deeltijdhoogleraar verpakking dr.ir. Roland ten Klooster aan de Universiteit Twente is verbaasd over het CE-oordeel. ‘Tetra Pak verkoopt zichzelf als een bedrijf voor kartonverpakking. Maar ze laten even weg dat er laminaat wordt gebruikt, dat er kunststof op papier wordt gelijmd en dat er voor sap een coating van aluminium wordt gebruikt. Iedereen weet dat bij de productie van aluminium het milieu zwaar belast wordt.’

Dr. Ulphard Thoden van Velzen, verpakkingsonderzoeker aan Wageningen Universiteit heeft op verzoek van de Volkskrant naar de CE-studie gekeken en er een eigen onderzoek van 25 drankverpakkingen tegenover gezet. Drankkartons zijn inderdaad het milieuvriendelijkst en glas en blikverpakking zijn minder milieuvriendelijk, is ook zijn conclusie. ‘Dit was voor mij verrassend omdat er aluminium in het drankkarton zit.’

Verder is het verschil tussen PET-flessen en drankkartons minder groot dan CE suggereert. ‘Bovendien blijkt hier een groot verschil tussen de energieinhoud van de verschillende PET-flesjes, kortom het ontwerp maakt een hoop uit. ‘Zo is er veel kunststof gebruikt voor het geribbelde Aquariusflesje en ook flesjes voor Jus, Minute Made zijn overgedimensioneerd’, oordeelt Thoden van Velzen.

Profileren

Steijger is natuurlijk wel te spreken over de goede milieuresultaten van Tetra Pak. Toch zal er altijd iets te verbeteren blijven. Met de nieuwe generatie verpakkingen, met de ‘wide’- kunststof binnenlaag, wil het concern zich verder profileren op milieugebied. De binnenlaag is sterker en steviger dan het materiaal dat voorheen werd gebruikt. Toch is het materiaal 30 procent dunner en zijn er minder polymeren nodig voor de productie.

Per jaar wordt er op de 158 vestigingen 50 duizend ton polymeren minder gebruikt, dus 2500 scheepscontainers minder. Dat scheelt in transport, distributie en energie. Ondanks het lagere gewicht van de polymeren blijven de totale materiaalkosten gelijk, want wide-polymeren zijn duurder dan de voorheen gebruikte.

België voert een ecotax in op verpakkingen, die is afgestemd op de hoeveelheid CO2 die bij de productie vrijkomt, oplopend van 0 voor papier tot 6,3 euro voor aluminium. Duitsland werkt met statiegeld om de verpakkingen te retourneren en opnieuw te vullen. In Nederland echter wil staatssecretaris Van Geel van Milieu geen nieuwe statiegeldregelingen invoeren, nadat het bedrijfsleven daar jarenlang tegen geageerd heeft.

Bergsma wijst op de door CE ontwikkelde milieu-indicator op de verpakking, een methode die de Europese Unie aanprijst, maar die onder druk van het bedrijfsleven nog niet wordt gebruikt. De indicator geeft aan hoe milieubelastend de verpakking is. Het is net als bij auto’s, die moeten aangeven hoeveel CO2 ze uitstoten. CE vindt deze indicator belangrijk voor een goed verpakkingenbeleid, maar hij is ongeschikt om consumenten veel wijzer te maken, omdat verpakkingen maar een klein deel zijn van de milieu-impact van de product/verpakkingscombinatie.

Magda Buelens, milieuexpert bij Tetra Pak, vindt de indicator te delicaat. ‘We willen geen oorlog tussen verpakkingen. De milieu-indicator zou nu in ons voordeel werken, maar dat hoeft geen eeuwig geldende waarheid te zijn.’

Tetra Pak eist ook van zijn leveranciers milieuvoordelen. Papier komt uit duurzaam beheerde bossen, waar voor elke gekapte boom een nieuwe wordt geplant, zegt Buelens. ‘De helft van ons papier komt uit gecertificeerde bossen (een keurmerk voor duurzaamheid, red.) en we streven naar 100 procent. Een jaartal kunnen we nog niet noemen.’

Om de milieugezindheid van het bedrijf te onderstrepen is met het Wereld Natuur Fonds een overeenkomst gesloten, voorlopig voor drie jaar. WNF controleert bijvoorbeeld of het bosbeheer van de papierafnemer deugt. ‘Wij kunnen nooit op lokaal niveau zulk toezicht uitvoeren. Daarvoor hebben we het WNF nodig, dat over de hele wereld opereert’, zegt Buelens.

Ketenbeheer

Bij Tetra Pak zijn ze blij dat in discussies verpakking niet meer synoniem is voor afval. Steijger: ‘Het gaat nu veel meer om ketenbeheer, alle stappen in de productie moeten schoner. Besparing van grondstoffen en energie.

Verpakking is nog steeds een onderwerp, zegt CE-man Bergsma, die niet zou willen dat Tetra Pak met zijn karton nu heilig wordt verklaard. ‘Maar we moet ons niet blindstaren op de buitenkant, op de verpakking, als het product dat erin zit, veel milieubelastender is.

‘Ik hoor wel verhalen dat verpakking afbreekbaar moet zijn, moet opgaan in het milieu. Daar word ik kriebelig van. Alles waar het woord bio voor staat, zou dan goed zijn, zoals bioplastic. Maar ik ken Amerikaanse verpakkingen die uit industrieel geteeld maïs zijn gemaakt, waar tijdens de productie zoveel kunstmest en bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt dat het slechter uitpakt voor het milieu dan plastic uit aardolie.’

Thoden van Velzen van Wageningen Universiteit nuanceert beide beweringen. ‘Er zijn inderdaad verschillen in milieueffect tussen de verpakkingen, maar deze zijn klein ten opzichte van 1 kilometer rijden in de meest energiezuinige auto. Omdat er zoveel verpakkingen gebruikt worden, telt dat wel flink op, maar maatregelen tegen vervuilende auto’s hebben een veel groter milieueffect.

‘Ten tweede: de uit maïs afkomstige polymelkuur bio-verpakking (gebruikt bij Bio-AGF van Super de Boer) verbruikte inderdaad veel energie. Dit is al verbeterd. De energie-inhoud van deze bioverpakking steekt nu gunstig af ten opzichte van de meeste kunststoffen.

‘De discussie is wat milieukundig de optimale inzet van aardolie en landbouwareaal is. Vooralsnog lijkt dat voor kunststof aardolie te zijn, maar deze discussie is nog niet ten einde.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden